Karty z manuskryptu Wojnicza i Michał Wojnicz
© Photo12/Universal Images Group, Fine Art Images/Heritage Images/Getty Images / Getty Images
Tajemniczy manuskrypt Wojnicza, od wieków stanowiący zagadkę dla naukowców, mógł powstać dzięki zastosowaniu specjalnego szyfru opartego na losowości. Najnowsze badania wskazują, że do jego stworzenia posłużyły najprawdopodobniej karty i kości do gry. Rękopis, którego pochodzenie sięga XV w., od lat fascynuje badaczy z całego świata.

Więcej ważnych informacji znajdziesz na stronie głównej Onetu
Manuskrypt Wojnicza zawiera ok. 38 tys. słów zapisanych niezidentyfikowanym alfabetem, w nieznanym języku. Posiada liczne ilustracje, w tym rysunki dziwnych roślin, symbole astrologiczne i sceny z nagimi kobietami.

Nazwa pochodzi od polskiego antykwariusza Michała Wojnicza, który nabył dzieło w 1912 r. Obecnie rękopis przechowywany jest w zbiorach Uniwersytetu Yale. Nikomu jak na razie nie udało się odczytać treści tajemniczej księgi.

W artykule opublikowanym pod koniec 2025 r. w czasopiśmie "Cryptologia" dziennikarz naukowy Michael Greshko przedstawia hipotezę, według której tekst rękopisu mógł powstać przy użyciu czegoś na kształt szyfru Naibbe. Inspiracją dla niego była XIV-wieczna włoska gra karciana.

Rękopis Wojnicza. Autor mógł wykorzystać coś na kształt szyfru Naibbe
Naibbe wykorzystuje kombinację rzutów kością i losowania kart, by przekształcić łaciński tekst w symbole przypominające znaki z rękopisu Wojnicza. Polega na dzieleniu słów na mniejsze fragmenty za pomocą kości, a następnie losowaniu karty, która decyduje o wyborze jednej z sześciu tabel szyfrujących. Jak twierdzi Michael Greshko w rozmowie z serwisem Live Science, zakodowany w ten sposób tekst wykazuje szereg istotnych podobieństw do tajemniczego manuskryptu Wojnicza. 
Dotyczą częstotliwości występowania znaków, długości słów i reguł gramatycznych rękopisu.

— Naibbe niemal na pewno nie był użyty do stworzenia rękopisu, lecz wyjaśnia w udokumentowany sposób możliwość przejścia od łaciny do czegoś, co zachowuje się trochę jak tekst z rękopisu Wojnicza — wyjaśnia Michael Greshko.

Choć jego metoda nie pozwala na bezpośrednie odczytanie tekstu, ale pokazuje, w jaki sposób mógł on zostać zaszyfrowany. "Mam nadzieję, że zostanie to przyjęte jako punkt odniesienia" — dodaje autor pracy.


Rękopisu Wojnicza nie odkodowała nawet sztuczna inteligencja. Nie ma pewności, czy tekst nie jest mistyfikacją
Na przestrzeni lat powstało wiele teorii dotyczących znaczenia rękopisu Wojnicza. Część badaczy uznaje go za średniowieczną mistyfikację. Współczesne próby wykorzystujące sztuczną inteligencję oraz uczenie maszynowe również nie przyniosły przełomu w rozszyfrowaniu tekstu.

W badaniu Michaela Greshki nie uczestniczył Rene Zandbergen, uznany badacz rękopisu Wojnicza. Na łamach Live Science napisał jednak, że docenia wysiłki dziennikarza mające na celu stworzenie metody kodowania zbliżonej do tej, która została zastosowana w manuskrypcie. Dodał jednak, że nie jest pewien, czy tekst rękopisu ma prawdziwe znaczenie.