Z pewnością każdy, kto choć raz odwiedził południe Europy, z rozrzewnieniem wspomina zapierający dech w piersiach romantyczny widok sięgającej po horyzont winnicy. Krzewy ustawione w różnych rzędach, jak pod linijkę, ogrzewane gorącymi promieniami południowego słońca nadającymi gronom wyjątkowy smak i aromat.

winnica

W zależności od klimatu uprawy mogą wyglądać inaczej. Dla porównania winnice na wulkanicznej wyspie Lanzarote, wchodzącej w skład Wysp Kanaryjskich, gdzie słońce świeci przez 330 dni, a w miesiącach letnich suma opadów miesięcznych nie przekracza 2 mm i zdarzają się tylko przez kilka dni, są bardzo awangardowe. Tam miniaturowe krzewy winorośli rosną w zagłębieniach bardzo żyznego podłoża wulkanicznego, chronione przed wysuszającym wiatrem, ale wystawione na działanie intensywnego słońca. Grona popularnego tam szczepu Malvasia, pochodzącego jeszcze z czasów antycznych, są stosunkowo małe, o delikatnej skórce, ale bardzo słodkie.

winnica na Lanzarote

Ze względu na wykorzystanie występują dwa rodzaje winogron: deserowe i uprawiane na przetwory czy wino. Te drugie rosną w gruncie, a deserowe częściej są hodowane w szklarniach, aby odpowiednio dojrzały. Są też odmiany bardziej uniwersalne, np. przerobowe, które mają niepowtarzalny smak.

W królewskim ogrodzie Hampton Court w Anglii winogrona uprawia się w zabytkowej szklarni tuż pod szklaną kopułą, a ich główne pnie i korzenie znajdują się na zewnątrz i sięgają w głąb ogrodu, gdzie usuwa się wszelką roślinność, która mogłaby konkurować z nimi o wodę i składniki pokarmowe. Są to rośliny długowieczne. Krzewy winorośli w ogrodzie zostały tam posadzone w XVIII wieku i rosną tam do dziś, mając już ponad 250 lat.

winorośl w Hampton Court

Odpowiednie stanowisko dla winogron
Znalezienie optymalnego stanowiska dla winogron jest najbardziej istotną sprawą przy uprawie tego wspaniałego pnącza czy krzewu.

Są stosowane dwa rodzaje uprawy winogron: na zewnątrz w gruncie i w szklarni. To, w jaki sposób będziemy je uprawiać, w dużej mierze zależy od gatunku i odmiany rośliny. Uprawa szklarniowa nie jest jeszcze rozpowszechniona w Polsce.

Winogrona przeznaczone na wino na ogół potrzebują ciepłego słonecznego miejsca z dobrze zdrenowaną żyzną glebą o dużej zawartości materii organicznej. Winorośl najlepiej rośnie na glebach piaszczystych z dużą zawartością grubszej frakcji kamienistej dla lepszego drenażu oraz na glebie piaszczysto-gliniastej z dużą zawartością wapnia. Jednak na tego typu glebach winorośl może cierpieć z powodu niedostatku wody w okresach suszy i być uszkadzana przez przymrozki. Dlatego w Polsce lepsza jest gleba gliniasto-piaszczysta.

Kwasowość gleby zależy też od gatunku. Większość odmian wymaga gleby o odczynie obojętnym (6,5–7,2 pH), inne, szczególnie odmiany amerykańskie, dobrze rosną na lekko kwaśnych glebach (5–6 pH). Łatwo go zmierzyć za pomocą prostego miernika pH gleby. Dzięki temu będziemy wiedzieć, którą odmianę wybrać i jak przygotować ziemię (wapno ogrodnicze).

drobne kamienie żwir

Jako że wiele odmian winogron często pada ofiarą chorób, najlepiej jest wybrać miejsce z dobrą cyrkulacją powietrza. Najczęściej uprawia się je w rzędach zwróconych w kierunku południowym lub południowo-zachodnim (Pn->Pd).

uprawa winorośli

Jeśli nie rozważamy hodowli większej ilości winorośli, a zależy nam na kilku roślinach w ogrodzie, najlepiej posadzić je przy południowej ścianie budynku, gdzie będą miały zaciszne, dobrze nasłonecznione miejsce. Winogrona można prowadzić na wszelkiego rodzaju podporach mocowanych do ściany budynku, balkonu lub przy ogrodzeniu. Sadzonki winorośli możemy też posadzić przy altanach i pergolach od strony południowej, ale wtedy musimy zdecydować się na odmiany szczególnie odporne na mróz.

Odmiany uprawiane w gruncie rzadko potrzebują dodatkowego podlewania, chyba że przez pierwszy rok po posadzeniu i przez dłuższy okres panują susze. Jeśli chodzi o odporność roślin na mrozy, to należy wybierać odmiany predysponowane do naszego klimatu. Zdarza się, że sadzonki przywiezione z wojaży zagranicznych przemarzają w naszych warunkach klimatycznych.

Wybór odmiany winogron
Musimy się zdecydować, czy chcemy hodować odmiany winogron deserowych, czy odmiany przerobowe. Niektóre odmiany stosowane na wino czy soki o średnich smacznych owocach mogą być również traktowane jako deserowe, choć są nieco mniejsze. Te odmiany można uważać za uniwersalne. Niektóre winorośle ze względu na szczególną siłę wzrostu mogą być zakwalifikowane jako odmiany ozdobne. To one w krótkim czasie są w stanie obrosnąć całą pergolę.

własne winogrona w ogrodzie

Odmiany deserowe winorośli
to przeważnie te o większych, soczystych, smacznych owocach, chrupiące w środku i o delikatnej skórce. Wśród hodowanych w warunkach polskich występują:

Prim (syn.’Palatina’)
Odmiana żółtozielona o dużych, smacznych, muszkatowych owocach, wcześnie dojrzewająca (wrzesień), łatwa w uprawie, rośnie nawet na słabszych glebach (6,0–7,5 pH), średnio odporna na choroby, mrozoodporna. Nadaje się również do produkcji wina. Najlepiej posadzić ją przy południowym murze lub ścianie budynku.

Agat Doński
Odmiana o ciemnogranatowych średnich, lekko elipsoidalnych, chrupkich owocach, wcześnie dojrzewająca (wrzesień), najlepiej rośnie na glebie mniej kwaśnej (6,0–7,5 pH), jest dość odporna na choroby, mrozoodporna, łatwa w uprawie. Potrafi owocować już w drugim roku po posadzeniu. Można je prowadzić wysoko lub nisko.

Alden
Odmiana amerykańska, ciemnogranatowa o owalnych smacznych owocach i o szczególnie dekoracyjnych liściach przebarwiających się jesienią na intensywnie czerwony kolor. Odmiana silnie rosnąca, plenna, mrozoodporna, ale późno dojrzewająca, polecana do uprawy w cieplejszych rejonach Polski, odporna na choroby grzybowe. Trudniejsza w uprawie, niekiedy zrzuca młode zawiązki owoców. Najlepiej uprawiać ją pod południowymi ścianami lub w szklarniach. Odmiana ta nadaje się również do przerobu na wino.

Fredonia
Odmiana o silnym wzroście polecana do obsadzania altan o dużych czarnopurpurowych owocach, wcześnie dojrzewająca (wrzesień). Odporna na choroby i mróz

New York Muscat
Odmiana o dużych czerwonawych owocach cylindryczno-stożkowatych, słodkich, wcześnie dojrzewająca (wrzesień). Może być również stosowana do przerobu na wino i soki. Odmiana odporna na szkodniki i mróz.

winogrona deserowe

Odmiany przerobowe winorośli
cechuje je wysoka mrozoodporność (większa niż u winorośli deserowej) i duża plenność, wcześnie dojrzewa, a miąższ jest bardziej soczysty i mniej chrupiący. Owoce często są mniejsze. Odmiany do uprawy w Polsce:

Aurora
Odmiana na o przezroczystych białozielonkawych owocach. Nadaje się jako baza do produkcji białego wina. Roślina do wysokopiennego formowania przy pergoli czy altanie. Najlepsza na gleby lekko kwaśne, obojętne (7,5 pH), dość odporna na choroby (najmniej na szarą pleśń).

Bianca
Odmiana o dość dużych żółtozielonych gronach, średnio lub silnie zwartych w zależności od gleby. Owoce słodkie o zwartym miąższu i twardej skórce. Odporna na mróz i choroby (poza nekroza korową). Lepiej plonuje na glebach wilgotnych. Odmiana używana również jako deserowa (na zbiór deserowy pod koniec wrześnie, na wino w październiku).

Muskat Odeskij
Odmiana ukraińska o średnich jasnych owocach i słodkim smaku oraz kwiatowym, muszkatowym aromacie. Odmiana plenna, wczesna, o wysokiej odporności na choroby. Polecana na niskie prowadzenie (cięcie).

Regent
Odmiana niemiecka o drobnych czarnogranatowych owocach doskonała na wino, przypominająca nieco Pinot Noir. Roślina o silnym wzroście, mrozoodporna i odporna na choroby. Szczególnie polecana do uprawy w Polsce. Odmianę można prowadzić na kilka sposobów, zarówno wysoko (czopki 4–5-pąkowe), jak i nisko.

winogrona na wino

Prawidłowe cięcie winorośli
Najważniejsze jest prawidłowe cięcie dostosowane do odmiany winorośli.

Dla laików na początku wszystko może wydawać się trudne, ale jeśli przyswoimy sobie podstawowe zasady i terminologię, będzie to wręcz banalnie proste.

Trzon korzeniowy – zdrewniały fragment głównego pędu podkładki użytej do zaszczepienia szlachetnej odmiany, od korzenia do zgrubienia będącego miejscem szczepienia

Ramiona wieloletnie – odchodzące od pni zdrewniałe i zgrubiałe pędy ułożone pionowo, poziomo lub skośnie w zależności od formy prowadzenia winorośli

Węzły – miejsca na pędach wieloletnich, z których wyrastają pędy jednoroczne, w wyniku częstego cięcia węzły mogą przybierać na grubości (w kształcie pięści lub głowy)

Łozy – zdrewniałe pędy jednoroczne powstałe późną jesienią z latorośli z pąkami, z których wyrosną nowe latorośle

Latorośl – ulistnione pędy owoconośne lub zastępcze (owocujące w roku następnym)

Typ prowadzenia z uwagi na wysokość możemy podzielić na cięcie niskie, średnie i wysokie.

Niskie cięcie ( wys. do 0,4 m) polega na pozostawieniu na łozie od 1 do 4 pąków. Łozę tniemy na ogół 10–15 mm nad węzłem. Krótko przycięty pęd nazywamy czopkiem. Ten typ cięcia stosuje się przy odmianach przerobowych. Odmiany, które źle znoszą krótkie cięcie, można ciąć na 5–6-pąkowe czopki. To częsta forma uprawy na południu Europy.

Cięcie średnie (wys. 0,4–0,8 m) polega na pozostawieniu 5–8 pąków na czopku.

Wysokie cięcie lub długie (wys. powyżej 0,8 m) – tak właśnie prowadzi się większość winorośli w naszym klimacie w przypadku odmian silnych, wczesnych, odpornych na mróz. Na łozie pozostawia się 9 lub więcej pąków.

Oprócz typów cięcia co do wysokości istnieją również różne formy prowadzenia winorośli (Guyot, Royat, Casenave). Najlepsza stosowana w naszych warunkach klimatycznych jest forma Guyota – jednoramienny lub dwuramienny sznur.

formowanie winorośli

Kilka ważnych wskazówek:

zawsze tnijmy czystym, zdezynfekowanym i ostrym sprzętem (sekator do winorośli),
płaszczyzna cięcia powinna być nachylona tak, by sok wyciekający z rany nie ściekał na pąk poniżej,
sadzonki winorośli sadzimy jesienią (październik – listopad i kopczykujemy) lub wiosną, głęboko pozostawiając „główkę” (nasada przyrostów ze szkółki). Do ziemi warto dodać substrat mikoryzowy dla wzmocnienia korzeni,
należy regularnie odchwaszczać miejsce korzenienia się winorośli i ręcznie spulchniać, można ją też ściółkować kompostem, słomą lub skoszona trawą,
przed sadzeniem winorośli warto wzbogacić ziemię obornikiem, a bryłę korzeniową moczyć przez ok. 12 godzin,
nawozimy w maju i w czerwcu nawozami organicznymi (gnojówka) lub sztucznymi (saletra amonowa, nawóz uniwersalny do winorośli) w odpowiednich proporcjach,
w pierwszym roku po posadzeniu delikatnie usuwamy korzenie wyrastające ze zrazów krzewów szczepionych na podkładkach,
cięcie łozów na owocowanie wykonujemy na przedwiośniu (1 lub 2 dekada marca),
pamiętajmy, żeby konstrukcja, do której podwiązujemy pędy winorośli (klipy do winorośli), była stabilna, wytrzymała i trwała (siatka do winorośli),
wybierajmy odmiany odporne na choroby, w innym wypadku trzeba będzie stosować odpowiednie środki ochrony roślin.
winogrona ciemne

Własna winorośl ma wiele zastosowań. Oprócz tych najbardziej trywialnych, ale sprawiających nam największą frajdę są przepyszne owoce, które nadają się zarówno do jedzenia na surowo, soków, galaretek, jak i produkcji własnego wina. Ale nie tylko owoce są darem natury. Prozdrowotne właściwości mają również pestki, skórki, szypułki i liście. Nie można również zaprzeczyć, że są to dekoracyjne krzewy, a czasem pnącza wspinające się po pergolach, altanach czy ścianach i balkonach.