Fragmenty z książki „Pieśni ludu Białochrobatów, Mazurów i Rusi znad Bugu” Kazimierza Władysława Wójcickiego. Z roku 1836. Zaczerpnięte z http://bialczynski.wordpress.com

Autor dość swobodnie podchodzi do rygorów edytorskich- nadaje swoim tekstom kontrowersyjne tytuły, i bez odwołania do tekstów źródłowych sugeruje że istniało państwo „z pierwotną stolicą na Łysej Górze”. Domniemania te nie są zbyt mocno potwierdzone w źródłach, poza Powieścią Rzeczy Istej z XV wieku.

Treść legend

„Bardzo dawno temu, na Łysicy i Łysej Górze stały dwie świątynie pogańskie. Dookoła rozciągały się ogromne bory jodłowo-bukowe. Oddziały wojowników stały na straży świątyń i kleryków, ponieważ już kilka razy zostały one rabowane przez Jaćwinów. Gdy w gontynach odbywały się uroczystości podbierania miodu, z południa podążał orszak książęcy. Mieszko I wiózł do kraju Dąbrówkę, młodą córkę króla czeskiego. Książę jechał na pięknie przybranym koniu, zaś córka króla czeskiego spoczywała w wygodnej karecie, którą ciągnęły białe rumaki. Rycerze, duchowni i służba towarzyszyli parze książęcej. Gdy zapadł wieczór, wyczerpani podróżni chcieli zanocować w jednej z okazałych świątyń, ale – jako obcych – nie wpuszczono ich do środka. Kiedy orszak odchodził, napadły na nich oddziały strzegące świątyń, Wywiązała się walka. Po obu stronach było wielu rannych. Jedna strzała raniła Dąbrówkę, inna zaś utkwiła w krzyżu niesionym przez zakonnika. W tym momencie nastąpił straszliwy huk i potężny wstrząs zniszczył obydwie świątynie, gruzy pochowały znajdujących się w nich pogańskich kapłanów. Na miejscu gdzie one stały, utworzyło się kamienne gołoborze. Przerażeni ludzie zaprzestali walki. Poganie wycofali się w głąb puszczy, a poturbowany orszak książęcy zatrzymał się pod szczytem Łysej Góry, gdzie rozbito namioty. W nocy rozpętała się straszliwa burza, zbudziła śpiących; słychać w niej było jakieś jęki, krzyki i przeraźliwy płacz. Obfite opady deszczu i huragan, trwały parę dni, uniemożliwiły dalszą podróż orszaku królewskiego. Dąbrówka, która bardzo przeżyła zdarzenie w puszczy poprosiła męża, aby w tym miejscu została wybudowana kapliczka, w której chciała podziękować bogu za ocalenia oraz prosić go o syna – przyszłego władcę narodu.

Rok później w Gnieźnie na świat przyszedł syn królewskiej pary Bolesław, zwany Chrobrym. Kapliczka zaś przetrwała całe wieki, aż wreszcie ze starości w proch się rozsypała. Na jej miejscu została postawiona nowa skromniejsza, która jest tam do dziś. „

Pogańska gontyna

„Napis umieszczony na marmurowej tablicy z 1806 roku, znajdujący się na ścianie kościoła, potwierdza istnienie tam pogańskiej gontyny. Jeszcze za czasów S. Staszica znajdowano w ziemi gliniane urny z prochami zmarłych.”

Królowa Łysej Góry i Olbrzymi

„Oprócz świątyni , na szczycie góry stał potężny zamek. Mieszkała tam dumna Pani, otoczona liczną, słusznego wzrostu służbą-olbrzymami. Owa Pani pokonała ponoć pod Łysą Górą zastępy Aleksandra Wielkiego, a potem, uniesiona pychą- kazała czcić się jako bogini Diana. Za to zuchwalstwo i niegodziwe rzeczy, które w zamku się działy, gromy roztrzaskały wspaniałą budowlę, rozsypując ją na sterty kamieni, do dziś widoczne na gołoborzu. Pod ruinami zamku śmierć znalazła Dianę i jej cały dwór.”

wg „Legendy świętokrzyskie”, zebrał i opracował Jerzy Stankiweicz, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1988r. wersja elektroniczna: http://www.interklasa.pl/portal/dokumenty/r042/legendy.html

Półmityczny władca

Z Łysą Górą związana jest postać półhistorycznego władcy, którego do dziś nie udało się zidentyfikować z żadną z postaci historycznych. Miał on walczyć z Aleksandrem Wielkim. Jedynym źródłem o północnej wyprawie Aleksandra Wielkiego jest Arrian (Anabasis 1, 1–5). Wyprawa ta trwała od początku 335 p.n.e. do sierpnia tego roku. Wyprawa ta miała mieć elementy blitzkriegu wg współczesnych analiz.



O wyprawie Aleksandra Wielkiego na ziemie ówczesnej Polski donosi Wincenty Kadłubek:

„Gdy więc niezliczone wojska nieprzyjaciół zewsząd wdarły się do Polski, on sam, zmusiwszy wpierw Panończyków do uległości, wkracza jak przez tylne drzwi przez Morawy, rozwija skrzydła wojsk i podbiwszy zwycięsko ziemię krakowską i śląską, z ziemią zrównuje wiekotrwałe mury…”

Pełna treść przekazu:

Gdy więc niezliczone wojska nieprzyjaciół [Aleksandra Macedońskiego] zewsząd wdarły się do Polski (…) i podbiwszy zwycięsko ziemię krakowską i śląską, (…) obraca [je] w perzynę (…). Gdy następnie dalsze napadł ziemie, niczyim nie pokonany orężem padł ofiarą podstępu zwykłego człowieka. Skoro bowiem wszyscy zwątpili o ocaleniu, ktoś biegły w sztuce złotniczej każe sporządzić kształty hełmów i puklerzy z byle jakiego drewna czy kory; niektóre z nich powleka srebrną glejtą, inne żółcią. Tarcze bowiem pociągnięte glejtą wydają się srebrne, żółcią zaś złote. Wynosi je na wysoki szczyt górski naprzeciw słońca, aby tym silniej odbłyskiwały. Argyraspidzi, niezwyciężone zastępy Aleksandra, ujrzawszy je, podejrzewają, że [to] stoją szyki w największym porządku. Przeto na łeb, na szyję wypadają z obozu, rozbiegają się na wszystkie strony, tu i tam wyszukuj wrogów myśląc, że rozpierzchli się w ucieczce. Ów bowiem mistrz już przedtem podpalił owe podobizny broni, aby nie można było zauważyć żadnego podstępu, i kazał dużemu oddziałowi krzepkich ludzi ukryć się w zasadzce. Ci pierwszą część rozproszonych (..) porywają i w pień wycinają; zwycięzcy przywdziewają zbroje zabitych i udają, że są towarzyszami argyraspidów, toteż ilu tylko spośród takich wojowników przyłączyło się do nich, wszyscy padli ostrzem miecza przebici (…).
Dlatego ów wynalazca tak zbawiennego podstępu został ustanowiony naczelnikiem w ojczyźnie, którą uratował (…). Dano mu imię Lestko, to jest przebiegły, ponieważ więcej nieprzyjaciół zniszczył przebiegłością niż siłą.


Lestek, Przemysław leży na w swoim starym grodzie Przemyślu, na wzgórzu trzech krzyży, 2 krzyże utrącili ludzie a jeden ostawili,grobowiec rozkopano w latach 1980, zrabowali ze złota, ostatnio naprawili by do komnaty nikt tam nie wpadł.









Excerpts from the book "Pieśni peopleu Białochrobatów, Mazurów i Rusi znad Bugu" by Kazimierz Władysław Wójcicki. From 1836. Taken from http://bialczynski.wordpress.com
The author approaches the editorial rules quite freely - he gives his texts controversial titles, and without reference to the source texts, he suggests that there was a state "with the original capital on Łysa Góra". These presumptions are not very strongly confirmed in the sources, except for the 15th century Novel of Things.

The content of the legends

“A very long time ago, there were two pagan temples on Łysica and Łysa Góra. Huge fir and beech forests stretched around. The troops of warriors guarded the temples and seminarians, because they had been robbed by the Jaćwin family several times. When honey picking ceremonies were taking place in the shingles, the ducal retinue followed from the south. Mieszko I was taking Dąbrówka, the young daughter of the Czech king, to Poland. The prince rode a beautifully dressed horse, while the daughter of the Bohemian king rested in a comfortable carriage, pulled by white horses. Knights, clergy and servants accompanied the princely couple. As evening fell, the exhausted travelers wanted to spend the night in one of the sumptuous temples, but as strangers, they were not allowed inside. When the retinue was departing, the troops guarding the temples attacked them. A fight ensued. There were many wounded on both sides. One arrow wounded Dąbrówka, while another stuck in the cross carried by the monk. At that moment, there was a terrible roar and a powerful shock destroyed both temples, the rubble buried the pagan priests inside them. In the place where they stood, a stone pile was formed. Terrified people stopped fighting. The pagans withdrew deeper into the forest, and the battered prince's retinue stopped at the top of Łysa Góra, where tents had been pitched. A terrible storm broke out during the night, awakened the sleeping; you could hear some groans, screams and terrible crying in her. Heavy rainfall and a hurricane, which lasted several days, made it impossible for the royal procession to continue its journey. Dąbrówka, who experienced the event in the forest very much, asked her husband to build a chapel in this place, in which she wanted to thank God for saving him and ask him for a son - the future ruler of the nation.

A year later in Gniezno, the son of the royal couple, Bolesław, was born. The chapel, on the other hand, survived for ages, and finally fell into dust from old age. In its place, a new, more modest one was erected, which is still there today. "

Pagan shingle

“The inscription on a marble plaque from 1806 on the wall of the church confirms the existence of a pagan temple there. Even in the times of S. Staszic, clay urns with the ashes of the dead were found in the ground. "

The Queen of Łysa Góra and the Giant

“In addition to the temple, there was a huge castle on the top of the mountain. A proud Lady lived there, surrounded by numerous giants of the right size. The Lady supposedly conquered the armies of Alexander the Great under Łysa Góra, and then, raised with pride, she worshiped as the goddess Diana. For the audacity and wicked things that took place in the castle, thunders shattered the magnificent building, scattering it on the piles of stones, still visible in the open ground today. Under the ruins of the castle, death found Diana and her entire court. "

based on "Legendy świętokrzyskie", collected and edited by Jerzy Stankiweicz, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1988. electronic version: http://www.interklasa.pl/portal/dokumenty/r042/legendy.html

A semi-mythic ruler

The figure of a semi-historic ruler, who has not been identified with any historical person, is associated with Łysa Góra. He was to fight Alexander the Great. The only source on the northern expedition of Alexander the great is Arrian (Anabasis 1, 1–5). This expedition lasted from the beginning of 335 BCE. until August this year. This expedition was to have elements of the Blitzkrieg according to contemporary analyzes.

Wincenty Kadłubek reports about Alexander the Great's expedition to the lands of Poland at that time:

"So when countless armies of enemies from everywhere invaded Poland, he himself, having first forced the Pannonians into submission, enters as though through the back door through Moravia, spreads his army wings and, having victoriously conquered the land of Krakow and Silesia, razes the long-lasting walls to the ground ..."

Full message:

So when countless enemy forces [Alexander of Macedon] invaded Poland from all sides (...) and, having conquered Krakow and Silesia victoriously, (...) he turns [them] to ashes (...). When he attacked the lands further, he fell victim to the deceit of the common man, undefeated by arms. For since everyone doubted about survival, someone skilled in the art of goldsmith orders to make the shapes of helmets and bucklers from any wood or bark; some of them are covered with silver glue, others with bile. Shields with a safe deposit seem silver, and yellow - golden. He carries them to a high mountain peak facing the sun to the more they reflected. The Argyraspids, Alexander's invincible armies, on seeing them, suspect that [it] is in the most orderly ranks. Therefore they fall headlong out of the camp, run in all directions, seek out enemies here and there, thinking that they have scattered in their flight. This is because the master had set fire to these images of the weapon beforehand, so that no deception could be noticed, and he ordered a large group of robust people to hide in an ambush. They kidnap the first part of the scattered (...) and cut them down; the victors put on the armor of the dead and pretend to be companions of the Argyraspids, so how many of such warriors joined them, all fell with the sword's edge pierced (...).
That is why this inventor of such a salutary deception was appointed the head of the homeland which he saved (...). He was given the name Lestko, that is, cunning, because he destroyed more enemies with cunning than with force.

Lestek, Przemysław lies in his old town, Przemyśl, on the hill of three crosses, two crosses were knocked down by people and one was left behind, the tomb was dug up in the 1980s, robbed of gold, and recently repaired so that no one would fall into the room.

Łysa Góra. Góry Świętokrzyskie.