Kiedy sztuczna inteligencja naśladuje i zastępuje ludzi, zagraża samej wartości istot ludzkich. Nie chodzi tylko o rynek pracy. Wątpliwości dotyczą samej istoty tego, co czyni nas ludźmi.
© Lia Koltyrina / Shutterstock
"Czy chciałbyś, aby ludzkość przetrwała?" Pytanie to zawisło w powietrzu. Peter Thiel, założyciel PayPal, jeden z najbardziej wpływowych ludzi w Dolinie Krzemowej i zwolennik Donalda Trumpa, nie mógł od razu się zgodzić. "Od dłuższego czasu się wahasz", zachęcił go David Ross, redaktor The New York Times. "Czy gatunek ludzki powinien przetrwać?" "O tak" - odpowiedział w końcu Thiel.

Jednak wraz z kolejnym oddechem zaczął rozwijać ideę transhumanizmu, przekraczania ludzkich granic dzięki nauce i nowym technologiom. "Ideałem jest radykalna transformacja, w której naturalne ciało zmienia się w ciało nieśmiertelne". Krótko mówiąc, celem nie jest przetrwanie ludzkości. Prawdziwym celem Petera Thiela jest stworzenie nadczłowieka.

Te surrealistyczne — i przerażające — słowa jednej z najważniejszych postaci w dzisiejszych Stanach Zjednoczonych to tylko mały wgląd w świat (niektórych) kluczowych graczy w branży technologii cyfrowych.

Publicysta Arpád Soltész napisał w swoim newsletterze: "Grupa technologicznych miliarderów z mózgami usmażonymi przez nadmierną konsumpcję drugorzędnego science fiction, gier komputerowych i niezbyt legalnych substancji psychotropowych uległa mesjanistycznemu kompleksowi i autentycznie, z głębokim przekonaniem o niemal religijnym charakterze, uwierzyła, że ich historycznym zadaniem było ocalenie rasy ludzkiej, a raczej tej jej części, która byłaby tego godna, nawet za cenę całkowitego unicestwienia jakiejś części ludzkości." (...)

Kluczowym elementem, którego brakuje do osiągnięcia tego celu, jest AGI - ogólna sztuczna inteligencja, która może zastąpić człowieka we wszystkich czynnościach. We wszystkim. Jeśli słyszałeś o tym i martwisz się o swoją pracę, to nie patrzysz we właściwym kierunku. (...)"

"Z punktu widzenia prawdziwego władcy, który kontrolował AGI (jeśli w ogóle mógł ją kontrolować), ludzkość byłaby ośmiomiliardową pasożytniczą biomasą, która na próżno wysysa cenne zasoby swojej planety". (...)

"Musimy tylko dotrzeć do punktu, w którym około 7,9 miliarda ludzi nie jest".

Soltész jest znany z tego, że lubi używać ostrzejszego języka i patrzeć na wydarzenia na świecie raczej przez ciemne niż różowe okulary. (W rzeczywistości na swoim profilu opisuje siebie jednocześnie jako alarmistę i apokaliptyka). Pozostawiam więc do waszej oceny, na ile poważnie traktować jego ostrzeżenia o ludobójczych planach technologicznych feudałów z Kalifornii.

Kopie kompromitujące oryginał
Niewątpliwie interesujące jest jednak to, jak wraz z nowymi odkryciami naukowymi i osiągnięciami w dziedzinie technologii (obecnie zwłaszcza z szybkim rozwojem sztucznej inteligencji), kwestia, którą my w kulturze zachodniej, przysięgając - przynajmniej w teorii - ideałom humanizmu, uważaliśmy za rozwiązaną, zostaje ponownie otwarta.

Ile wart jest człowiek? Czy dziś wystarczy być zwykłym, "nieulepszonym" człowiekiem? Czy człowiek jest czymś wyjątkowym, czymś, co zasługuje na szczególną ochronę?

Dlaczego te pytania w ogóle się pojawiają? Technologia ma jedną nieprzyjemną cechę. Kiedy zaczyna coś imitować lub zastępować, czyni to również mniej wartościowym.

Dobrym przykładem jest dezinformacja. Kiedy fałszywe wiadomości zaczęły naśladować prawdziwe informacje, przestrzeń informacyjna została przytłoczona wieloma fałszywymi artykułami, zdjęciami lub filmami, które należy cierpliwie obalać. To jak pielenie ogródka.

Nie jest to jednak jedyna, a być może nawet nie najważniejsza konsekwencja rozprzestrzeniania się fake newsów. Samo istnienie dezinformacji osłabia siłę prawdziwych wiadomości. Publikujesz zdjęcie zbombardowanego szpitala na Ukrainie, a ludzie piszą pod nim "fotomontaż" lub "to jest wyraźnie sfałszowane przez sztuczną inteligencję". Gdyby nie było sposobu na tworzenie fałszywych wiadomości, znacznie mniej osób wątpiłoby w twoje zdjęcie.

Kiedy kłamstwo może imitować prawdę, prawda zostaje osłabiona. Jej wartość jest zagrożona. Podobnie, na ulicznym targu trudno jest sprzedawać markowe ubrania po ich prawdziwej cenie. Kupujący, widząc setki bluz i T-shirtów "Abibas" lub "Pumma" na innych straganach, logicznie zakładają, że sprzedajesz również podróbki.

Człowiek kontra zwierzę, człowiek kontra sztuczna inteligencja
Podobnie, gdy sztuczna inteligencja naśladuje i zastępuje ludzi, zagraża samej wartości istot ludzkich. Nie chodzi tylko o rynek pracy. Wątpliwości dotyczą samej istoty tego, co czyni nas ludźmi.

I bardzo ważne jest, abyśmy potrafili wiarygodnie obalić tę wątpliwość. Jeśli bowiem nie potrafimy obronić wartości człowieka, łatwo może dojść do pogardy dla życia konkretnych osób. A ludobójczy scenariusz nakreślony przez Soltésza we wspomnianym wyżej cytacie stanie się bliższy.

W przeszłości musieliśmy definiować naszą wyjątkowość głównie w odniesieniu do zwierząt. Argumentowaliśmy, że człowiek jest wyjątkowy, ponieważ jest lepszy od zwierzęcia. Nic więc dziwnego, że człowieczeństwo kojarzyło nam się głównie z racjonalnością, cechą, którą jako jedyni (w tak ogromnym stopniu) posiadamy w królestwie zwierząt.

Warto dodać, że postrzeganie człowieka jako istoty racjonalnej wyrządziło wiele szkód. Nawet dzisiaj jest wielu ludzi, którzy postrzegają emocje jako coś gorszego, zwierzęcego. I jest o wiele więcej osób, które podczas sesji z psychologiem uczą się powoli i raczej z opóźnieniem dostrzegać, co tak naprawdę czują.

Jednak w XXI wieku atak na istotę człowieczeństwa przychodzi z innego kierunku. Musimy uzasadnić, że jesteśmy bardziej wartościowi niż sztuczna inteligencja. I tutaj poleganie na racjonalności nam nie pomoże; w końcu jasne jest, że sztuczna inteligencja może przewyższyć ludzki mózg w wielu zadaniach.

Nie pomaga nam również przeklinanie zdolności, których sztuczna inteligencja nie może (jeszcze) zastąpić. Jeśli powiemy, że ludzie są o wiele bardziej kreatywni lub bardziej zdolni do poruszania się po świecie fizycznym niż obecna sztuczna inteligencja, co stanie się za kilka lat, kiedy sztuczna inteligencja (być może) okaże się równa w tych cechach? Czy staniemy się bezwartościowi?

Petra Hůlová napisała Poranną Obserwację dla Respekt na ten właśnie temat:

"Sztuczna inteligencja ujawniła to: otwiera drogę do poczucia własnej wartości, które nie jest oparte na wydajności, ponieważ nie może być oparte na wydajności, nie ma sensu konkurować z AI. Nie oznacza to końca kapitalizmu, ale szansę na coś w rodzaju końca kapitalizmu w nas. Nie wiem, czy można to nazwać powodem do optymizmu, ale być może otwiera to coś w rodzaju znaczącej perspektywy, w przeciwieństwie do trzymania się kurczącej się liczby działań, które, miejmy nadzieję, nie zostaną zastąpione przez jakiś czas".

To, co cenne w człowieku
Istoty ludzkie są bezwartościowe, ponieważ są użyteczne. Nie są wartościowe, ponieważ są wygodnym środkiem do innego celu. Mają wartość same w sobie. Ale na czym mamy oprzeć tę wartość istot ludzkich?

Muszę przyznać, że trochę zazdroszczę chrześcijanom, którzy od wieków mają "gotową" odpowiedź na to pytanie. Człowiek jest stworzony na obraz Boga. Jeśli Bóg jest tego wart, to i człowiek jest tego wart.

Ateiści mają trudniej. Istnieją różne możliwe odpowiedzi, ale żadna z nich nie jest prawdopodobnie ostateczna. Możemy polegać na świadomości, której, jak sądzę, SI nie może tak po prostu uzyskać. Mówiąc dokładniej, możemy skupić się na fakcie, że tym, co odróżnia ludzi (i inne żywe stworzenia) od maszyn, jest zdolność do cierpienia. A dobra istota ludzka nie chce zadawać cierpienia innym istotom.

Inną opcją jest argumentowanie pokrewieństwa. My, ludzie, jesteśmy ze sobą spokrewnieni, mamy wspólnych przodków. Ta więź pokrewieństwa jest czymś, czego sztuczna inteligencja nigdy nie będzie miała z nami wspólnego. Może więc nadszedł czas na budowanie więzi rodzinnych! Inni ludzie są dla mnie cenni, ponieważ są moimi bliźnimi.

I w inny sposób. Nie musimy twierdzić, że człowiek jest obrazem Boga. Ale nadal możemy twierdzić, że ludzie mają w sobie rodzaj nieredukowalnej głębi i tajemnicy, której nie można odtworzyć za pomocą programu komputerowego. Zaskakują nas swoją zdolnością do miłości, współczucia, odwagi, kreatywności czy wewnętrznej wolności. Dusza drugiego człowieka jest często miejscem, w którym możemy zasmakować najpiękniejszych i najbardziej wartościowych rzeczy, jakich można doświadczyć na świecie.

Presja na ulepszanie "ludzi w ich surowym, naturalnym stanie" (czy to poprzez chipy, czy koktajle chemiczne) będzie rosła. Nie jest to zresztą nic nowego. Już w nazistowskich Niemczech chciano stworzyć nadludzi.

Dlatego dobrze jest nie zapominać, że wysiłki zmierzające do ulepszenia człowieka idą w parze z ideą "ludzkich odpadów", które można usunąć jako "przeszkodę dla postępu".

Ludzie są wystarczająco dobrzy tacy, jacy są. A ci, którzy czują się jak bogowie i pragną stworzyć nową klasę nadludzi, nie mogą otrzymać zbyt dużej części władzy.

Autor jest pisarzem i wykładowcą krytycznego myślenia.

20250829 AD.
( uwaga: Najważniejsze jest, że zawsze na zdjęciach nadludzi widać sznurki kontroli tegoż nadczłowieka, wiec jest podczłowiekiem, a w każdym razie obiektem a nie subiektem.)