Mówili o niej "genialna żona Einsteina". Milevie Marić wróżono wielką karierę, nawet większą, niż jej mężowi. Dla niego i rodziny zrezygnowała, ale nie porzuciła nauki całkowicie. Przez lata to ona pomagała Albertowi Einsteinowi w jego badaniach. Pod koniec życia miała stwierdzić, że "okradł ją z naukowego dorobku".


Mileva Marić urodziła się w 1875 r. w Serbii w zamożnej rodzinie. Z powodu komplikacji podczas porodu przez całe życie kulała, co, zdaniem matki, na zawsze miało przekreślić jej szanse na znalezienie męża. Z tego powodu rodzice nie oponowali, gdy zdecydowała się wkroczyć w świat nauki. Jej ojcu udało się, po uzyskaniu stosownej zgody władz Austro-Węgier, umieścić córkę w gimnazjum w Zagrzebiu.

Nie było łatwo, ale Milevie udało się ukończyć szkołę z samymi ocenami celującymi. Początkowo na studia wybrała uniwersytet w Zurychu, który przyjmował kobiety, ale studia medyczne okazały się błędem. Ostatecznie została przyjęta w poczet studentów Politechniki Federalnej w Zurychu jako piąta kobieta w historii. To tam poznała Alberta Einsteina.

"Genialna żona Einsteina". Albert długo zabiegał o jej względy.
Młody Albert dość nachalnie zabiegał o jej względy i nie poddawał się, mimo że Mileva dość długo ignorowała jego zaloty, całą uwagę skupiała bowiem na nauce. Gdy na jeden semestr wyjechała na Uniwersytet w Heidelbergu, wysyłał jej listy.

Poprosił pan, bym napisała, dopiero gdy nie będę miała nic do roboty, a do tej pory mój czas w Heidelbergu był wypełniony nieustanną pracą
- odpisała. W końcu upór Einsteina przyniósł zamierzony skutek, czemu jednak sprzeciwiali się jego rodzice. Mileva była starsza, do tego nie była Żydówką. Z tego powodu, jak i oczekiwania na znalezienie stałej pracy przez Alberta, zwlekali ze ślubem.

Tak dobrze rozumiemy nasze czarne dusze, picie kawy i jedzenie kiełbasy [...]. Szczęściarz ze mnie, że mam równorzędną partnerkę
- pisał w jednym z listów. Wspólnie prowadzili badania i, co ważne, to ona lepiej radziła sobie z fizyką i matematyką. W 1901 roku na łamach "Annalen der Physik" ukazał się pierwszy artykuł, ale opatrzony jedynie nazwiskiem Einsteina. Gdy Mileva zaszła w ciążę, nie byli małżeństwem. Co się stało z ich córką, Lieserl? Nie wiadomo. W 1903 roku, po tym, jak Einstein znalazł zatrudnienie w Urzędzie Patentowym w Bernie, para wreszcie wzięła ślub. W 1904 roku na świat przyszedł ich pierwszy syn, Hans Albert.
Porzucił żonę dla swojej kuzynki. Za milczenie Einstein zapłacił jej Nagrodą Nobla.

Mileva Marić pomagała Albertowi Einsteinowi. Jej nazwisko nie znalazło się w żadnej z jego prac
Mileva oficjalnie była gospodynią domową, nieoficjalnie - współpracowniczką męża, która miała ogromny wkład w jego przełomową pracę "O elektrodynamice ciał w ruchu". Świadczy o tym korespondencja między małżonkami, ale już nie nazwiska wymienione w badaniach. Mileva tłumaczyła, że nie czuje takiej potrzeby, bo para jest "jak jeden kamień – ein Stein". W 1910 roku urodziła kolejnego syna, Edwarda. W rodzinnej sielance pojawiły się pierwsze rysy. Obiecująca kariera naukowa Milevy przestała istnieć, za to Alberta kwitła. Dodatkowo zaczął wikłać się w romanse i powtarzać, że "pojął za żonę ułomną kobietę, kierując się wyłącznie litością i współczuciem".


Albert Einstein Albert Einstein w Berlinie, Fot. Unknown photographer, Public domain, via Wikimedia Commons
Rozwiedli się w walentynki. Kilka miesięcy później Albert Einstein poślubił swoją kuzynkę
Cios nadszedł w 1914 roku, gdy Albert Einstein podjął pracę na uniwersytecie w Berlinie. Tam nawiązał romans ze swoją kuzynką, Elsą Einstein. Próba naprawy relacji między małżonkami okazała się nieudana, mimo że Mileva przystała na zimne i wykalkulowane warunki męża.

Wyrzekniesz się wszelkich osobistych kontaktów ze mną, z wyjątkiem sytuacji, gdy są one konieczne dla zachowania pozorów społecznych. Nie będziesz oczekiwać ode mnie żadnych uczuć.

Ostatecznie rozwiedli się w walentynki 1919 roku. Już w papierach rozwodowych znalazł się zapis, że pieniądze otrzymane po uzyskaniu ewentualnej Nagrody Nobla trafią do Milevy. Nie było to jednak podyktowane chęcią docenienia jej wkładu w dorobek naukowy męża, a zamknięciem jej ust.

W jednym z ostatnich listów przyznała z goryczą, że jej były mąż okradł ją nie tylko z życiowego szczęścia, ale również z naukowego dorobku
- pisze Iwona Kienzler w książce "Niezwykłe kobiety w nauce". Elsa i Albert pobrali się w lipcu. Einstein dalej wikłał się w liczne romanse. Mileva pieniądze otrzymane od męża przeznaczyła na leczenie chorego na schizofrenię syna. Zmarła w 1948 roku w Zurychu.