Bestia we krwi.
Jean Denis i „sprawa transfuzji”.
Petera Sahlinsa

Pod koniec lat sześćdziesiątych XVII wieku w Paryżu transfuzja krwi cieląt i jagniąt do ludzkich żył dawała obietnicę odnowienia młodości i wigoru. Peter Sahlins bada kontrowersyjne eksperymenty Jeana Denisa, motywowane jego wiarą w moralną wyższość zwierzęcej krwi: substancji, która może pomóc odkupić upadły stan ludzkości.

OPUBLIKOWANY
22 marca 2023 r


Ilustracja przedstawiająca wczesną ksenotransfuzję z jagnięcia na człowieka, z książki Matthiasa Gottfrieda Purmanna Grosser und gantz neugewundener Lorbeer-Krantz, oder Wund Artzney. . . Zum andern Mahl vermehrt heraus gegeben (1705) — Źródło.

Od wiosny 1667 roku opinią publiczną w Paryżu wstrząsnęła niezwykła afera z udomowionymi zwierzętami: pierwsze praktyczne eksperymenty polegające na transfuzji krwi zwierzęcej ludziom w celach terapeutycznych. Eksperymenty, które stały się znane jako „sprawa transfuzji”, były spowite rywalizującymi twierdzeniami o wysoce publiczną kontrowersję, w której konsensus i prawda, obok samych zwierząt, były pierwszymi ofiarami. „Nigdy nie było czegoś, co tak bardzo podzieliło opinię publiczną, jak obecnie jesteśmy świadkami transfuzji”, napisał paryski prawnik w Parlement, Louis de Basril, pod koniec sprawy, w lutym 1668 r. „To temat salonów, rozrywka na dworze, temat rozpraw filozoficznych; a lekarze mówią o tym bezustannie na wszystkich swoich konsultacjach”1

W centrum kontrowersji znajdował się młody lekarz z Montpellier i „najzdolniejszy filozof kartezjański” Jean Denis, niedawno zamieszkały w Paryżu, który eksperymentował z krwią zwierzęcą w celu leczenia chorób, zwłaszcza szaleństwa, i przedłużania życia. Wraz z utalentowanym chirurgiem Paulem Emmerezem Denis przetoczył niewielkie ilości krwi z tętnic szyjnych cieląt, jagniąt i koźląt do żył pięciu chorych pacjentów w okresie od czerwca 1667 do stycznia 1668. Dwóch zmarło, ale trzech zostało rzekomo wyleczonych i odmłodzonych .2 Eksperymenty podzieliły środowisko medyczne i zaangażowały paryską opinię publiczną żądną odkryć naukowych, zwłaszcza terapii medycznych, które leczą choroby i zachowują wieczną młodość.3

Afera transfuzyjna toczyła się w cieniu Kartezjusza. Jean Denis nie tylko kształcił się w Szkole Medycznej w Montpellier w 1667 r., zgodnie z programem otwierającym się na mechanistyczną fizjologię Kartezjusza, ale także przeprowadzał swoje eksperymenty pod patronatem Henri-Louis Habert de Montmor, którego prywatny salon naukowy lub „akademia ” był otwarty i głęboko sympatyzował z mechanizmem kartezjańskim w latach pięćdziesiątych XVII wieku. Kartezjusz rozwinął ideę automatyzmu zwierzęcego w swoim Discours de la méthode z 1637 r., który przeciwstawił „substancję myślącą” oraz „cielesne i mechaniczne” ciało, odmawiając w ten sposób zwierzętom rozumu, mowy i świadomości. Dusza zwierząt, która przetrwała jako „zmysłowa” w trójpodziałowym schemacie Arystotelesa i Galena (odżywcza, rozumna i racjonalna), odpadła. Podczas gdy Kartezjusz podziwiał nieskończenie złożone mechanizmy funkcji cielesnych zwierząt, wyrażał skrajny sceptycyzm co do życia wewnętrznego zwierząt i nieuchronnie zaprzeczał ich moralnemu wzorowi.


David de Coninck, Paw, indyk i króliki w krajobrazie parku, ok. 1657-1705 — Źródło.

Zwierzęcy automatyzm Kartezjusza wywołał drobne kontrowersje filozoficzne w latach czterdziestych XVII wieku, ale dopiero po 1668 r. szersza walka przeciwstawiła jego akolitom członkom salonów literackich w grzecznym towarzystwie Paryża. W kontekście politycznym idee Kartezjusza (w tym jego koncepcja bestii-maszyny) zostały zakazane na dworze, chociaż w praktyce wielu „kartezjan” pracowało dla króla, podczas gdy forma rozumowania kartezjańskiego, samozwańczy krytyk i sceptyk myślenia, przeniknęła do salonów paryskiej elity. W tym momencie, w 1668 r., debata na temat Kartezjusza — i ogólnie na temat zwierząt — znalazła odpowiedni wyraz w kontrowersjach wokół eksperymentów Jeana Denisa z transfuzją krwi.

W niecały rok Afera Transfuzji wygenerowała dziesiątki broszur i raportów naukowych, trochę przeciętnej poezji i niezliczone listy wysłane w całej Europie. Jean Denis (oraz jego publicyści i „studenci”) publikowali listy epistolarne o swoich udanych eksperymentach i odpowiadali na jego wątpiących i krytyków. Partię antytransfuzjonistów utożsamiano z paryskim Wydziałem Lekarskim, z jego sklerotycznym nauczaniem opartym na Galenie i Hipokratesie, których myśl przedstawiała niewiele uzasadnień dla transfuzji, choćby dlatego, że wydział oficjalnie zaprzeczał dużemu krążeniu krwi. William Harvey ostatecznie zademonstrował krążenie w swojej opublikowanej pracy z 1628 r., Chociaż nie porzucił swojego Galena, którego Kartezjusz szybko wyeliminował w swojej mechanistycznej fizjologii. Ale dopiero po 1668 roku wydział paryski uznał krążenie krwi, co nie było sprzeczne z oporem lekarzy wobec fizjologii kartezjańskiej, jak również ich ciągłym naleganiem na terapię upuszczania krwi lub upuszczania krwi.


XVII-wieczny kolorowy ryt przedstawiający upuszczanie krwi we Francji, Les Remedes à tous maux (lekarstwo na wszystkie bolączki) — Źródło.

Jednak wydział paryski był podzielony: niektórzy jego członkowie wspierali Denisa, nawet jeśli większość sprzeciwiała się eksperymentom, niektórzy dość aktywnie. Według prawnika Parlement Louisa de Basrila, paryscy lekarze płacili „małemu uczniowi”, studentowi drugiego roku medycyny Guillaume’owi Lamy’emu oraz „szarlatanowi” i „wyrywaczowi zębów”, licencjonowanemu empirykowi Pierre-Martinowi de La Martinière’owi z królewskiej licencji. , aby obalić twierdzenia Denisa. Ich „sekretna intryga” i „tchórzliwy spisek” zaowocowały dziwnym sojuszem i zbieżnymi argumentami przeciwko używaniu krwi zwierzęcej, które sięgały od wyżyn Paryskiej Szkoły Medycznej i nowo powstałej Królewskiej Akademii Nauk do świata empiryków i aptekarzy który sprzedawał lekarstwa pod mostem Pont-Neuf.5

Afera transfuzji osiągnęła punkt kulminacyjny po śmierci byłego lokaja Madame de Sévigné Antoine Mauroy de Saint-Amant w lutym 1668 r., który cierpiał na jakąś formę demencji (być może spowodowanej przez syfilis), po trzeciej transfuzji dokonanej przez Denisa i Emmereza. Pierwsze dwie transfuzje krwią baranków, przeprowadzone tuż przed Bożym Narodzeniem 1667 r., według relacji Denisa przebiegły pomyślnie, a pacjent, ku wielkiej uldze gens de bien (zamożnych), „przyjął z oddaniem swoją Twórca podczas Jubileuszu”6. Jednak pod koniec stycznia szaleństwo Mauroya powróciło i wszystko poszło nie tak. Jego żona, z domu Périne Pesson, nieustannie naciskała na Denisa, by wykonał transfuzję, po czym szybko zakopała ciało męża, zanim mogła zostać przeprowadzona sekcja zwłok, i natychmiast złożyła pozew przed paryskimi sądami. Nastąpiła dramatyczna przyczyna célèbre, której moralnej głębi „sam Zola z trudem dorównuje” — pisał historyk Harcourt Brown7. W kwietniu 1668 r. sąd w Châtelet uniewinnił Jeana Denisa, ponieważ stwierdzono, że wdowa otruła męża arszenikiem (prawdopodobnie dostarczone przez La Martinière, przynajmniej według Basrila), a trzech bezimiennych lekarzy z Paryskiej Szkoły Medycznej było zamieszanych w przekupienie Pessona w celu wniesienia oskarżenia przeciwko Denisowi. W wyniku apelacji parlament paryski orzekł w 1670 r. — na jakiej podstawie nigdy się nie dowiemy — zakazać lekarzom i chirurgom „dokonywania transfuzji krwi pod groźbą kar cielesnych”, sankcji, która obowiązywała aż do czasów rewolucji francuskiej8.


Grawerowanie frontyspisu do Tractatio med. Georga Abrahama Mercklina. curiosa, de ortu & occasu transfusionis sanguinis (1679), przedstawiający transfuzję ze zwierzęcia na człowieka (na górze) i człowieka na człowieka (na dole po lewej i prawej stronie) — Źródło.

Afera transfuzyjna była dramatycznym punktem kulminacyjnym międzynarodowej rywalizacji o narodowe prymaty naukowe, istnym „wyścigiem krwi” między Anglią a Francją, zainicjowanym przez dwóch królów w momencie, gdy ponad politycznymi granicami budowano „społeczność naukową”. W następstwie publikacji przez Williama Harveya jego dowodu na duże krążenie krwi (1628) oraz mechanistycznego i materialistycznego zawłaszczenia przez René Descartesa wciąż tradycyjnej idei Harveya dotyczącej krwi (1637 i później), krew stała się przedmiotem rywalizacji o pierwszeństwo. Towarzystwo Królewskie w Londynie pilnie podjęło eksperymentalne badania krwi w 1665 r., kiedy Richard Lower, Robert Boyle i Thomas Coxe rozpoczęli gorączkową pracę „aby przenieść nieuszkodzoną krew zwierzęcia do drugiego za pomocą rurki”9. Dopiero w styczniu 1667 r. czy Ludwik XIV i jego główny minister, Jean-Baptiste Colbert, zwrócili uwagę nowo utworzonej Królewskiej Akademii Nauk, aby pod przewodnictwem lekarza Claude'a Perraulta przeprowadziła podobne eksperymenty z transfuzją, chociaż przy użyciu innych metod.10 Eksperymenty Perraulta z psami nie powiodło się, gdy wszystkie zwierzęta padły, i ostatecznie porzucił swoje wysiłki w marcu 1667 r., stając się nieprzejednanym, ale niepublikowanym wrogiem transfuzji krwi11. Tymczasem Jean Denis rozpoczął pracę i do czerwca 1667 r. pokonał Anglików do dziurkacz. (Pięć miesięcy później Edmund King z London Royal Society przetoczył „uspokajającą” krew baranka „przegrzanej” krwi szaleńca Arthura Cogi.12)

3 marca 1667 roku Denis i Emmerez po raz pierwszy ogłosili udaną transfuzję allogeniczną — wśród zwierząt tego samego gatunku — przy użyciu krwi dawcy „suki spaniela” biorcy „krótkowłosego psa, przypominającego lisa”. Następnie Denis i Emmerez powtórzyli eksperyment 8 marca, a wyniki natychmiast opublikowano (w formie listów) i przedrukowano w Journal des sçavans, który szybko przyjął sympatyczną postawę i aktywną rolę w nagłaśnianiu osiągnięć Denisa.13 Opierając się na sukcesie transfuzji tego samego gatunku (dwadzieścia zwierząt, głównie psów), na początku kwietnia Denis przeszedł do ksenotransfuzji między gatunkami zwierząt14. Denis dał krew czterech baranów dwudziestosześcioletniemu koniowi, „który odzyskał siły i apetytu”, donosi Journal des sçavans.15 Denis i jego apologeci, w tym jego własny młody „uczeń” Claude Gadroys, opublikowali same pozytywne wyniki: psy i inne zwierzęta zostały odmłodzone, odzyskały energię życiową. Pod koniec tej dziesiątki eksperymentów Denis oświadczył, że nie spowodował śmierci ani jednego zwierzęcia i że od czasu do czasu obserwowano „skutki wtórne”, w tym „czarny mocz” wśród biorców – co historycy medycyny rozumieją teraz jako klasyczny hemoglobiczny reakcja — minęła szybko, ponieważ stan zwierząt powszechnie się poprawiał, podczas gdy stan psów dawców i innych zwierząt był ledwie wspominany16.


Ryciny przedstawiające transfuzję krwi i zastrzyk dożylny z Clysmatica Nova Johanna Sigismunda Elsholtza (1667) — Źródło.

Szybko przechodząc od transfuzji tego samego gatunku do prób między różnymi gatunkami, Denis szybko przeszedł do ksenotransfuzji krwi zwierzęcej ludziom. 15 czerwca 1667 roku Denis i Emmerez dokonali pierwszej udokumentowanej ksenotransfuzji piętnastoletniego chłopca cierpiącego na przewlekłą gorączkę. Pod nadzorem paryskiego lekarza, pacjentowi w ciągu ostatnich dwóch miesięcy dwudziestokrotnie wykrwawiano „w celu złagodzenia nadmiernej gorączki” i znajdował się w stanie skrajnego letargu z utratą pamięci17. Według Denisa, po tym, jak jego pacjent otrzymał około ośmiu uncji krwi z tętnicy szyjnej baranka, poczuł „bardzo silne ciepło wzdłuż ramienia” (prawdopodobnie niekompatybilna reakcja na transfuzję), a następnie „zdumiewająco” wyzdrowiał. Z „jasnym i szczęśliwym obliczem” stał się wesoły i pogodny, a potem dobrze jadł i spał.

Zachęceni wynikami Denis i Emmerez tydzień później przeprowadzili drugą operację, co prawda „bardziej z ciekawości niż z konieczności”, na krzepkim, zdrowym tragarzie w wieku czterdziestu pięciu lat, któremu zapłacono honorarium. Denis relacjonował swoją natychmiastową energiczną reakcję i pogodny charakter. Daleki od osłabienia przez transfuzję, tragarz szybko wstał i dokonał uboju, oskórowania i ubioru jagnięcia dawcy do spożycia, po czym wyszedł napić się do miejscowego pubu, a następnego dnia wrócił na ochotnika do dalszych prób. A te odnowione apetyty nie ograniczały się do jedzenia. Christian Huygens napisał do swojego brata: „Mówi się, że tej nocy dokonał cudownych czynów ze swoją żoną, ten ostatni szczegół, który rozpowszechnił się wśród pań, uczynił je przychylnymi nowej praktyce i można znaleźć tylko zbyt wiele osób, które chciałyby mieć swoich mężów przetoczono”18. Ale później tej jesieni trzecia próba transfuzji Denisa, dokonana na szwedzkim baronie Bondu, zakończyła się zgonem, chociaż nawet przeciwnik musiał przyznać, że jego gangrena, wykryta podczas sekcji zwłok, nigdy nie pozwoliłaby mu żyć.19

Dlaczego Jean Denis wierzył, że krew niektórych zwierząt może przywracać witalność, leczyć choroby, a nawet przedłużać życie? Być może wskazówkę można znaleźć w ciekawym szczególe biograficznym. Jak się okazuje, Jean Denis był synem Claude'a Denisa, królewskiego inżyniera fontann i początkującego poety. Denis père służył pod kierownictwem André Le Nôtre'a przy instalacji i konserwacji wersalskiej infrastruktury ogrodowej, składającej się z pomp i kanałów, zwłaszcza Królewskiej Menażerii i wodociągów fontann zwierzęcych w Królewskim Labiryncie20. (Interesował się także leczniczymi terapiami wodnymi , jak widać w opublikowaniu zamówionego traktatu, który wyjaśniał naukę stojącą za „cudowną” fontanną w Polsce. Była to siarka.21) Być może pokrewieństwo ojca i syna wpłynęło na hydrauliczny model ciała Jeana Denisa, podobnie jak René Descartes.


Wiersz i ilustracja z Le Labyrinthe de Versailles (ok. 1675), księgi rycin rzeźb hydraulicznych w labiryncie Wersalu autorstwa Sébastiena Leclerca, oświetlonej przez Jacquesa Bailly'ego. Przedstawione fontanny i wodociągi zostały zaprojektowane przez zespół rzeźbiarzy i inżynierów, w skład którego wchodził Claude Denis. - Źródło.

Claude Denis, zawodowy inżynier fontann, był z zamiłowania kompozytorem niewyróżniającego się i niepublikowanego „bohaterskiego wiersza” o ogrodach Wersalu, w którym poetycko przedstawił Królewską Menażerię jako kolekcję spokojnych, pełnych wdzięku i pięknych ptaków prezentowanych majestatycznie w słońcu -oświetlone dziedzińce rozchodzące się promieniście od ośmiobocznego pawilonu. Wersalska menażeria była dla Claude'a Denisa wzorem uprzejmości, wdzięku i harmonii (nawet jeśli w prawdziwym życiu było to miejsce hałaśliwych walk) i wydaje się, że podzielał on ze swoim synem pewną wrażliwość na zwierzęta. Dla młodszego Denisa to nie egzotyczne i domowe ptaki z menażerii, ale znajome jadalne czworonogi - cielęta i jagnięta, a czasami koźlęta - mogły podnieść ludzi, zarówno fizjologicznie, jak i moralnie. Denis był przekonany, że krew tych zwierząt jest w rzeczywistości fizjologicznie lepsza od krwi ludzkiej, ponieważ jest mniej nieuporządkowana moralnie, co rozwinął w opublikowanym liście na temat pierwszego eksperymentu z ksenotransfuzją:

Łatwo osądzić, że krew zwierząt musi być mniej nieczysta niż ludzka, bo rozpusta i obłąkanie w piciu i jedzeniu nie są tak powszechne jak u nas. Smutki, zmartwienia, ataki, melancholia, niepokój i ogólnie wszystkie namiętności, które są tak wieloma przyczynami niespokojnego życia człowieka, niszczą substancję jego krwi; zamiast tego życie zwierząt jest znacznie lepiej uregulowane i mniej narażone na te nieszczęścia, straszne konsekwencje grzechów naszego pierwszego ojca [Adama].
Doświadczenie pokazuje, kontynuował, że rzadko spotyka się „złą krew” u zwierząt, podczas gdy ludzka krew jest nieuchronnie zepsuta, co, jak powtarzał, jest wynikiem upadku człowieka22. Tekst mógł zostać napisany przez Montaigne'a w zły dzień .

Jean Denis był „nowoczesnym” w swojej niekwestionowanej wierze w krążenie krwi i fizjologię kartezjańską, choć słabo rozwiniętą. Był mechanistą, który co do joty podążał za Kartezjuszem w jego fizyce i astronomii, jak w jego opisie wielkiej komety z 1665 roku, ułożonym z J. D. P. Monnierem23. Również w swoim pragnieniu przedłużenia życia Denis był niezachwianym kartezjaninem. Ale myślenie Denisa i jego eksperymenty na zwierzętach były bezpośrednio sprzeczne z metafizycznym dualizmem Kartezjusza i filozofią rozumienia zwierząt jako mechanizmów zegarowych, maszyn lub fontann. Dla Denisa to moralna i fizjologiczna wyższość krwi zwierzęcej sprawiła, że transfuzja była pozytywną interwencją. Co więcej, częściowo po to, aby retorycznie usprawiedliwić swoje eksperymenty, konsekwentnie odwoływał się nie tylko do teologicznego upodlenia człowieka, ale także do moralnej czystości, w tradycji chrześcijańskiej, niektórych zwierząt – zwłaszcza jagniąt, z domyślnym odniesieniem do „baranka Bożego” oraz do logiki Eucharystii jako źródła życia wiecznego. Wszystko to nie mogło być bardziej antykartezjańskie, zarówno w jego rozumieniu zwierząt i ich namiętności, jak i w ukrytym chrześcijańskim ujęciu ksenotransfuzji.

Chrześcijańska rama nieprzypadkowo została podjęta przez pierwszego, anonimowego ilustratora afery, który w czerwcu 1667 r. opublikował kopię listu Denisa opisującego pierwszą ksenotransfuzję, ponownie opublikowaną w Amsterdamie w 1671 r.24 Ilustracja wprowadza w błąd na wielu różnych frontach, w tym fakt, że była to krew psa, która została przetoczona, ale wydaje się znacząco naznaczona niemal Chrystusowym wyglądem biorcy, prawdziwego bohatera tego obrazu, którego sługą (po prawej) jest postać podobna do apostoła Jeana Denisa.


Ilustracja z Armamentarium chirurgicum Johannesa Scultetusa (1693) przedstawiająca Jeana Denisa wykonującego ksenotransfuzję z psa na człowieka. Obraz został pierwotnie opublikowany przez anonimowego ilustratora w 1667 r. — źródło.


Fragment Adoracji Mistycznego Baranka z Ołtarza Gandawskiego autorstwa Jana van Eycka i Huberta van Eycka, 1432 — źródło.

Własna moralizacja Denisa na temat zwierzęcej krwi wyraźnie nawiązywała do renesansowego humanizmu i teriofilnej tradycji „Szczęśliwej Bestii”, która kształtowała zbiór myśli filozoficznych, literackich i naukowych w XVI i XVII wieku i podtrzymywała moralną wyższość zwierząt nad poniżający stan człowieka. W połowie XVII wieku teriofilia stała się powszechnie akceptowaną doktryną wśród klas wykształconych, od libertynów-erudytów, przez filozofów przyrody, po teologów. Zwierzęta były postrzegane nie tylko jako związane z ludźmi pokrewieństwem i bliskością, ale także jako wzorce moralne, mniej podatne na destrukcyjne namiętności, które naznaczyły upadły stan człowieka. René Descartes i bardziej ogólnie klasyczny naturalizm rzuciły wyzwanie temu renesansowemu humanizmowi i wszystkim jego teriofilnym przejawom. Dla Kartezjusza i kartezjanów ciała zwierząt można było uważać za nieskończenie złożone maszyny, rozbudowane mechanizmy cielesne pozbawione świadomości, ale podlegające prawom fizyki i matematyki i bez duszy, języka czy świadomości, z trudem nadające się jako przykłady cnót ludzkich .

Jean Denis miał znacznie większe wątpliwości co do transfuzji krwi między ludźmi, i to nie tylko z powodu swojego przekonania o wyższości krwi zwierzęcej. Chodziło mu raczej o uniknięcie niepotrzebnego „okrucieństwa”. Kwestia okrucieństwa pojawia się w debacie z zaskakującą częstotliwością – ale tylko w odniesieniu do eksperymentów na psach, a nie na zwierzętach, które w przeciwnym razie mogłyby służyć jako pokarm. Lekarz-poeta Claude-Denis Dufour de La Crespelière popierał transfuzje, nawet jeśli w wierszu satyrycznie skarżył się na „okrutnych ludzi”, którzy użyli psa poety w eksperymencie z transfuzją iz pewnością nie trafiliby do „Psiego nieba”. 25 Powody, dla których Jean Denis nie używał ludzkiej krwi w sposób niezamierzony, ujawniły koszty życia zwierząt, jakie przyniosły jego eksperymenty. Bo chociaż twierdził, że wszystkie psy-biorcy i inne zwierzęta, które otrzymały świeżą krew, kwitły, nie ujawnił w swoich obszernych relacjach, że „udoskonalona” przez niego technika pobierania krwi z tętnicy udowej prowadziła najczęściej do ciężkich krwotok prowadzący do śmierci zwierzęcia dawcy. Dowodem jest jego własne twierdzenie, że wyleczyć człowieka oddaniem krwi kosztem ludzkiego dawcy byłoby „wysoce barbarzyńską operacją przedłużania życia jednych i skracania życia innych”. Oświadczenie ujawnia co najmniej wysokie ryzyko śmierci dawców, w tym zwierząt26. Krew zwierzęca mogła być czystsza, mniej skażona wadami ludzkiej słabości, a zatem przetaczana w małych ilościach z pożytkiem, ale zwierzęta, z których ostatecznie byli bardziej zbędni niż ludzie.

Historycy medycyny od dawna interesują się wkładem Denisa w historię transfuzji krwi, powszechnie potępianej jako porażka zrodzona z ignorancji. W ciągu XIX wieku eksperymenty z ratującymi życie transfuzjami krwi doprowadziły fizjologów do udowodnienia niezgodności krwi heterologicznej, co zaowocowało skupieniem się wyłącznie na allogenicznej transfuzji krwi między ludźmi, zwłaszcza po zidentyfikowaniu grup krwi ludzkiej w 1901 roku. praca hematologiczna w „badaniach nad transfuzją” ponownie otworzyła kwestię ksenotransfuzji w dążeniu do czystej, nieograniczonej i przystępnej cenowo terapeutycznej krwi od zwierząt (na przykład przy użyciu krwinek czerwonych świni), pomimo wielkich wyzwań związanych z reakcjami organizmu na antygen. w rezultacie, medyczne relacje z wczesnych eksperymentów z ksenotransfuzją ewoluowały od zwykłych winiet w historii medycyny do trwałych analiz dotyczących wyzwań związanych z transfuzją, aw szczególności z ksenotransfuzją.29 Trzysta pięćdziesiąt lat po pierwszych transfuzjach krwi ze zwierząt na ludzi w Paryżu sprawa transfuzji jest ważniejsza niż kiedykolwiek.

Esej został zaadaptowany i zaczerpnięty z 1668: The Year of the Animal in France (Brooklyn: Zone Books, 2017). © 2017 Peter Sahlins. Wszelkie prawa zastrzeżone.