2024.10.28

Nie było żadnego izraelskiego ataku na irański program nuklearny. Jednak zniszczenie konkretnego obiektu mogło w dalszym ciągu poważnie przeszkodzić w ewentualnym opracowaniu bomby, wyjaśnia czołowy ekspert nuklearny David Albright. Ostrzega przed konkretnym scenariuszem.

To, co Izrael osiągnął swoimi atakami w sobotni wieczór, było także demonstracją. Dokonując pierwszego poważnego ataku sił powietrznych na Iran od lat 80. XX w. państwo żydowskie udowodniło, że może zaatakować swojego głównego wroga w regionie dziesiątkami myśliwców — bez niezwykle silnej obrony powietrznej Iranu, w dużej mierze zaopatrywanej przez Rosję, która nie byłaby w stanie zaatakować choćby jednego z nich, który jest w stanie wyeliminować napastników.

Cele ataków są w dużej mierze nieznane. Rzecznik armii Daniel Hagari wyjaśnił, że zbombardowano jedynie obiekty wojskowe. To znaczy, że nie mógł bezpośrednio ucierpieć ani irański przemysł naftowy, ani program nuklearny. Ale w rzeczywistości przynajmniej jeden z celów nie jest wcale nieistotny dla programu nuklearnego.

Nikt nie wie tego lepiej niż amerykański fizyk David Albright. Założyciel Instytutu Nauki i Bezpieczeństwa Międzynarodowego (ISIS) w Waszyngtonie, który zajmuje się nierozprzestrzenianiem broni masowego rażenia, jest prawdopodobnie najlepszym ekspertem irańskiego programu nuklearnego w zachodniej nauce.

Jest jedną z nielicznych osób, które mogły zapoznać się z archiwum irańskiego programu nuklearnego przechwyconym przez Izrael w 2018 r., w tym z dokumentami dotyczącymi programu broni nuklearnej o nazwie Amad, który Iran prowadził co najmniej do 2003 r., a następnie rzekomo zaprzestał. Dlatego Albright nadstawił uszu, gdy usłyszał, co teraz zbombardował Izrael – w tym kompleks wojskowy Parchin, około 30 km na południowy wschód od Teheranu.


Kompleks Parchin na Mapach Google

Obiekt odegrał ważną rolę w programie Amad. Teraz Albright mógł obejrzeć zdjęcia satelitarne zniszczeń w Parchin i zdał sobie sprawę, że Izrael zniszczył między innymi tę samą część kompleksu wojskowego, w której odbywały się testy nad rozwojem broni nuklearnej

— Izraelskie Siły Powietrzne zbombardowały nie tylko mieszalnię paliwa stałego do rakiet, ale także budynek o nazwie Taleghan-2 — mówi Albright w wywiadzie dla WELT. — W tej części obiektu prowadzono próby detonacji bomb nuklearnych co najmniej do 2003 r.

Agencji Energii Atomowej nigdy nie przyznano dostępu do budynku
Fizyk wyjaśnia, że początkowo chodzi o eksplozję niejądrową. W bombie atomowej materiał wybuchowy znajduje się w metalowej kuli. Jest otoczony konwencjonalnymi materiałami wybuchowymi, które w momencie detonacji bomby nagle ściskają metalową kulę.

Dopiero wtedy zachodzi reakcja łańcuchowa pomiędzy neutronami zawartego w nuklearnym materiale wybuchowym, która prowadzi do eksplozji atomowej.

W tym celu przynajmniej do 2003 r. Taleghan-2 posiadał komorę wybuchową do bardzo silnych detonacji oraz urządzenie do wykonywania zdjęć błyskowych w promieniach rentgenowskich, za pomocą których można obserwować rozprzestrzenianie się eksplozji.

Po latach nalegań ówczesny szef MAEA Yukio Amano mógł wejść jedynie do sąsiedniego budynku Taleghan-1. Zauważył jedynie, że część konstrukcji piętra została odbudowana i że rzekoma klimatyzacja w ogóle nie działa.

Instalacje te, podkreśla Albright, można wykorzystać nie tylko do badań nad bronią nuklearną, ale także do badań nad rakietami. „Ze względu na swoją topografię Parchin doskonale nadaje się do wszelkiego rodzaju eksperymentów obejmujących silne eksplozje. Miejsce to znajduje się w długim wcięciu pomiędzy dwoma grzbietami, z mocną tylną ścianą na końcu. Masywy skalne zmniejszają ryzyko rozprzestrzenienia się wybuchów w okolicy.”

Okoliczność ta wyjaśnia również, dlaczego zniszczenie Taleghan-2 mogło być znaczącym ciosem dla prawdopodobnie wciąż istniejącego irańskiego programu broni nuklearnej – nawet jeśli obecnie ani w ostatnich latach nie przeprowadzono tam żadnych odpowiednich testów. Warunków w Parchin nie da się łatwo odtworzyć gdzie indziej. W sobotni wieczór Izrael uderzył w irański program nuklearny, nie atakując go bezpośrednio.

— To był bardzo wyraźny sygnał od Izraelczyków: możemy, jeśli chcemy — mówi Albright. Badacz, który w latach 90. XX w. na zlecenie MAEA kontrolował iracki program nuklearny, a obecnie regularnie ocenia raporty tej agencji na temat Iranu, podkreśla, że najwyraźniej kierownictwo w Teheranie nie podjęło jeszcze decyzji o uzbrojeniu się w broń nuklearną.

— Ale kraj ma obecnie wystarczającą ilość wzbogaconego uranu, aby w ciągu tygodnia wyprodukować materiał do prostego nuklearnego urządzenia wybuchowego — dodaje.

Wiadomo, że Iran posiada zapasy uranu wzbogaconego w 60 proc., który można bardzo szybko wzbogacić do 90 proc. niezbędnych do wybuchów jądrowych.

— Jeśli Iran podejmie taką decyzję, w ciągu około sześciu miesięcy będzie w stanie wyprodukować proste bomby nuklearne, które można będzie dostarczyć na miejsce statkiem lub ciężarówką lub wykorzystać do testów nuklearnych — powiedział Albright.

Ekspert obawia się eskalacji nuklearnej
Zdaniem fizyka, zgodnie z planem Amada, kraj potrzebowałby jeszcze około dwóch lat na zbudowanie całego kompleksu produkcyjnego rakiet nuklearnych. „Ale Iran był już w stanie wyprodukować trzy lub cztery proste bomby nuklearne w ciągu kilku miesięcy”. Jednak trudno było przeprowadzić tę pracę niezauważoną. Inspektorzy MAEA i kamery w obiektach wykryliby dalsze wzbogacanie do 90 proc., a gdyby Iran zdemontował kamery lub wykluczył inspektorów, wywołałoby to alarm na całym świecie.

„Przywództwo w Teheranie wie, że byłby to bardzo niebezpieczny krok”. Albright wydaje się być zdenerwowany, gdy mówi o tym scenariuszu. W przypadku, gdy Iran wyraźnie zmierza w stronę bombardowań, eksperci ds. bezpieczeństwa i dyplomaci oczekują, że Izrael rozpocznie szeroko zakrojoną kampanię powietrzną przeciwko irańskiemu programowi nuklearnemu, prawdopodobnie nawet przy aktywnym wsparciu USA. Ale nawet bez tego Albright uważa ryzyko eskalacji nuklearnej za wysokie.

— To dla mnie niezrozumiałe, jak Iran może podejmować ryzyko ataku rakietowego na Izrael, jak to miało miejsce w ostatnich miesiącach — mówi. — Izrael jest państwem uzbrojonym w broń nuklearną, z oczywiście bardzo zdolnymi siłami powietrznymi. Z drugiej strony Iran nie ma żadnych sił powietrznych, o których można by mówić, jego obrona powietrzna jest oczywiście mało skuteczna, a odstraszanie zapewniane przez bojówki takie jak Hezbollah i Hamas wyraźnie zawiodło.

Ta dysproporcja sił może równie dobrze doprowadzić Teheran do podjęcia irracjonalnego kroku w postaci bombardowania. Może to również doprowadzić do tego, że sam kraj stanie się celem ataku nuklearnego Izraela, jeśli Teheran podejmie błędne decyzje. Albright dodaje:

Taka bomba mogłaby także zniszczyć obiekty ukryte głęboko w górach Iranu, do których trudno dotrzeć konwencjonalnymi środkami, takie jak zakłady produkcji rakiet czy zakład wzbogacania uranu. Nawet bez większego ataku na Tel Awiw nie można wykluczyć takiego taktycznego użycia broni nuklearnej przez Izrael.

— Istnieją oznaki, że Iran zintensyfikował badania nad bronią nuklearną od czasu, gdy kryzys rozpoczął się atakiem Hamasu 7 października — stwierdził Albright.

Badania te, które w przeciwieństwie do wzbogacania uranu prawie nie mogą być monitorowane, są wielką niewiadomą na tle nuklearnego kryzysu. Teoretycznie może to być także powód eskalacji nuklearnej.

— To przygnębiające, jak obie strony używają terminów religijnych – mówi Albright. – Ciągle słyszymy wezwania do całkowitego zniszczenia wroga. To mnie bardzo martwi.