To dziwna historia, pełna zagadek, niejasności i przekłamań, która niezmiennie rozpala ciekawość kolejnych pokoleń badaczy.


W piątek, 13 października 1307 r., na rozkaz króla Francji Filipa Pięknego aresztowano większość templariuszy francuskich, oskarżając ich o herezję i sodomię. Pięć lat później papież Klemens V bullą „Vox in excelso” rozwiązał zakon. Wielkiego mistrza Jakuba de Molay spalono na stosie w 1314 r.

Przez 200 lat, od XII do XIV w. – zgodnie z koncepcją postulowaną przez wielkiego duchowego mistrza tej epoki, Bernarda z Clairvaux – ideologicznie, militarnie i organizacyjnie rozkwitało imperium, które miało stać na straży idei uniwersalizmu Królestwa Bożego: teokratycznej wspólnoty wszystkich chrześcijan zjednoczonych pod przywództwem wikariusza chrystusowego. W tym duchu, obradujący w 1129 r. synod w Troyes przyznał wyłączne zwierzchnictwo nad Zakonem Ubogich Rycerzy Chrystusa i Świątyni Salomona biskupowi Rzymu. 10 lat później papież Innocenty II nadał tej organizacji w bulli „Omne datum optimum” szczególne przywileje terytorialne, organizacyjne i finansowe, których nie posiadała żadna inna organizacja religijna ani świecka.
Zdradziecki zamach na templariuszy. Złożona operacja przeciw potężnej formacji

Pierwotnym celem opartego na regule cysterskiej zakonu rycerskiego templariuszy miała być ochrona pielgrzymów chrześcijańskich przybywających do Grobu Pańskiego w Jerozolimie. Jednak w stosunkowo krótkim czasie zakon przeobraził się w elitarną formację militarną, ponoszącą główny ciężar walk z Saracenami. Konieczność zapewnienia sprawnej logistyki zaopatrzenia oddziałów bojowych przyczyniła się do gwałtownego rozwoju zaplecza administracyjnego, finansowego i kwatermistrzowskiego. W Ziemi Świętej templariusze zbudowali sześć głównych twierdz, nazywanych castelliami: Atlit (Château Pèlerin), Tortosa (Tartus), Safed, Safita (Chastel-Blanc), Bagras i Toron. Był to jednak zaledwie początek długiej listy warowni Świątyni. Na przełomie XII i XIII w. zakon posiadał ok. 1500 komandorii rozsianych po całej Europie. Tworzyły one doskonale skomunikowaną sieć zamków, twierdz i umocnień, powstałą dzięki licznym nadaniom i darowiznom ziemskim i rozwijającą się dzięki wyrażonym w „Omne datum optimum” zwolnieniom zakonu z obowiązku płacenia dziesięcin wobec Kościoła oraz podatków i ceł wobec władz świeckich. Korzystając z tych prerogatyw, Świątynia uruchomiła pionierski system bankowy. Komandorie stały się najbezpieczniejszymi w owych czasach oddziałami depozytowymi wielkiego europejskiego banku templariuszy, w którym po raz pierwszy w historii zastosowano wygodne czeki podróżne oraz weksle. Mimo że w 1179 r. Kościół potępił działalność pożyczkową, Świątynia zaczęła przeistaczać się z elitarnej formacji militarnej w ponadpaństwowe, potężne i niezwykle wpływowe towarzystwo kredytowe, w którym pożyczki brali.
Romantyczny wizerunek rycerza zakonnego walczącego za wiarę powoli przekształcał się w stereotyp lichwiarza, któremu agenci Guillaume’a de Nogareta doprawiali jeszcze rogi sodomity i bałwochwalcy. Templariusz z Tyru zapisał w kronice, że w 1307 r. wielki mistrz zakonu Jakub de Molay niespodziewanie przybył do głównej siedziby Świątyni w Paryżu, aby dokonać inspekcji ksiąg finansowych. Odkrył, że skarbnik Templum, brat Jan de la Tour, bez zgody wielkiego mistrza przebywającego jeszcze wtedy na Cyprze, a za namową generalnego wizytatora Hugona de Pairaud, zgodził się bez należnego zabezpieczenia udzielić królowi Francji kredytu na ogromną kwotę 300 tys. florenów w złocie. Pożyczka ta praktycznie ogołociła skarb zakonny we Francji. Zgodnie z surowymi zasadami zakonu wielki mistrz karnie wydalił Jana de la Tour z zakonu. Za byłym skarbnikiem wstawił się sam król Filip Piękny. Także papież Klemens V z uprzejmą prośbą zwrócił się listownie do Jakuba de Molay o wstrzymanie procedury dyscyplinarnej. Odpowiedź wielkiego mistrza nie pozostawiała złudzeń. De Molay dosłownie wpadł w szał. Krzycząc, że ponad nim i zakonem nie istnieje żadna inna władza prócz boskiej, wrzucił list z papieską pieczęcią do ognia. Wiadomość o tym incydencie przeraziła króla Francji i papieża Klemensa. Znaleźli potwierdzenie swoich obaw, że Świątynia stanowi zagrożenie dla porządku świata, który oni reprezentowali. 13 października 1307 r., z królewskiego rozkazu aresztowano niemal wszystkich templariuszy królestwa Francji pod fałszywymi zarzutami herezji i zdrady. Niecałe pięć lat później, 3 kwietnia 1312 r., sobór w Vienne zatwierdził kasatę zakonu Świątyni. Znamienne, że papież nigdy nie potępił templariuszy. Ścięto drzewo, ale czy nasiona nie zdążyły się rozsiać?