To dzieje się z naszymi zębami, gdy się starzejmy.

Wraz z latami starzeje się nie tylko nasza skóra, serce czy mózg. Także zęby, nawet najbardziej zadbane, ulegają czasowi. Jak starzeją się zęby i czy możemy zahamować ten proces?
Na początek wyjaśnienie, jak zbudowane są zęby. Koronę zęba tworzy twarde szkliwo, które otacza i chroni miękkie wnętrze. - Szkliwo to złożony splot kruchych pasm o strukturze plastra miodu, które oddziałują ze światłem, nadając zębom mleczny, perłowy, opalizujący wygląd - wyjaśnia dentystka Arosha Weerakoon w artykule opublikowanym w czasopiśmie "The Conversation". Znajdująca się pod szkliwem zębina kryje najbardziej wrażliwą część zęba, czyli miazgę. Sama zębina składa się z kolagenu, minerałów, wody i białek. Nici kolagenu są niezwykle elastyczne i tak utkane, aby podczas żucia "pracować", czyli rozciągać się i odkształcać, co zapobiega złamaniu się zęba. Miazga natomiast to żywa tkanka zęba. To tam znajdują się naczynia krwionośne, które zaopatrują ząb w tlen i składniki odżywcze, a także nerwy.

- W minerałach zębiny i kolagenie znajdują się małe, połączone ze sobą kanaliki utworzone przez wyspecjalizowane komórki zwane odontoblastami, które osadzają się wokół miazgi po całkowitym uformowaniu się zębów. Każdy ząb zawiera skończoną liczbę odontoblastów, w przeciwieństwie do stale uzupełnianych specjalnych komórek kostnych, które się odnawiają - wyjaśnia lekarka.

Jak starzeją się zęby?
Przede wszystkim zęby z czasem stają się łamliwe, ponieważ zębina traci swoją sprężystość. Wyższe ryzyko złamania dotyczy zębów leczonych kanałowo, zębów z dużymi wypełnieniami lub w jakiś inny sposób uszkodzonych, z liniami pęknięć. Do tego samo szkliwo z czasem się ściera, a gdy staje się bardzo cienkie, przebija przez nie zębina. Ta nieprzezroczysta tkanka niestety ciemnieje, a zęby przestają już być takie białe, jak dawniej. - Zębina ciemnieje, ponieważ splot kolagenowy sztywnieje i kurczy się, a płyn w kanalikach wypełnia się minerałem - czytamy w artykule. Mikroszczeliny i drobne pęknięcia, pojawiające się wraz z upływem lat, wypełniają się cząsteczkami jedzenia, co kończy się powstaniem plamek na zębach.


Jak zachować młodość zębów?
Dentystka dzieli się z czytelnikami "The Conversation" radami, jak zachować piękne zęby na starość. Pierwsza rada: nie nadwerężajmy zębów. Należy zatem unikać trzymania w nich cięższych przedmiotów (niektórzy lubią trzymać w zębach przysłowiowe gwoździe lub otwierać zębami opakowania). Jeżeli mamy nawyk zgrzytania zębami podczas snu (bruksizm), trzeba koniecznie zadbać o osłonę (istnieją specjalne nakładki chroniące zęby). Osoby, które mają duże plomby lub zęby leczone kanałowo mogą spytać swojego dentystę o specjalne materiały wypełniających lub rozważyć założenie korony, która ochroni zęby przed pękaniem lub złamaniem.

Ważne jest także uzupełnienie braków, czyli utraconych zębów. Wszelkie przerwy w uzębieniu powodują, że podczas gryzienia czy żucia siły działające na pozostałe zęby rozkładają się nierównomiernie, co grozi ich złamaniem lub rozchwianiem. Dlatego tak ważne jest uzupełnienie ubytków mostem, protezą czy implantem.

Kolejna rada brzmi: pielęgnuj szkliwo. - Zmniejsz dalszą utratę szkliwa i zębiny, wybierając szczoteczki do zębów z miękkim włosiem i nieścierne pasty do zębów - radzi lekarka. Najlepiej używać past, które opisane są jako łagodne lub przeznaczone do wrażliwych zębów (te wybielające są już nie dla nas, ponieważ ścierają szkliwo). Trzeba też zwrócić uwagę na to, co jemy czy pijemy. Lepiej jest unikać zbyt kwaśnych napojów czy, na przykład, octu jabłkowego. Za niszczenie szkliwa odpowiada też refluks żołądkowo-przełykowy, dlatego tak istotne jest wyleczenie tego schorzenia.

Dentystka radzi ponadto, aby wzmocnić wydzielanie śliny. Co to znaczy? Chodzi o to, że ślina nie tylko pomaga nam przeżuwać i trawić pokarmy, ale chroni także przed bakteriami atakującymi zęby i dziąsła: przemywa przestrzenie międzyzębowe, wypłukuje resztki pokarmów, chroni przed kwasami. Jednak jakość i ilość śliny zmniejsza się wraz z wiekiem, ponieważ ślinianki też ulegają procesowi starzenia, a ponadto niektóre leki mogą zaburzać wydzielanie śliny (tak działają leki na depresję, leki na nadciśnienie i inne). Koniecznie trzeba też wyleczyć wszelkie ubytki czy choroby przyzębia, aby zmniejszyć proces kurczenia się dziąseł i osłaniania szyjek. Oczywiście, nie ma mowy o paleniu papierosów czy innych ryzykownych nałogach. Zadbajmy ponadto o dokładne czyszczenie zębów i przestrzeni międzyzębowych.