Dieta lekkostrawna to lecznicze menu stosowane w wielu problemach z układem pokarmowym: - od zwykłej niestrawności i przejedzenia, poprzez grypę żołądkową, operacje, kamienie żółciowe i wrażliwe jelito, po choroby trzustki czy wątroby. Ma wiele wersji, ale zasady są wspólne. Zobacz, kiedy jest wskazana dieta łatwostrawna i jakie są jej posiłki. Sprawdź, co jeść na diecie lekkostrawnej, a jakie produkty są zakazane. Podajemy też przykładowe jadłospisy przy konkretnych zaburzeniach.

Jaka to jest dieta łatwostrawna?
Dieta lekkostrawna, inaczej łatwostrawna, to modyfikacja żywienia podstawowego, polegająca na wykluczeniu produktów i dań trudnostrawnych. Jej zadaniem jest odciążyć układ pokarmowy, zapewniając jednocześnie odpowiednią ilość energii i wszystkich niezbędnych związków odżywczych.
Fullscreen button

Dieta łatwostrawna to menu oszczędzające przewód pokarmowy lub jego część w przypadku zaburzeń jego funkcjonowania. Odpowiedni dobór produktów i sposobów przygotowania posiłków ułatwia trawienie i wchłanianie składników odżywczych, wpływając na poprawę stanu odżywienia i zdrowia chorego.

Korzystne działanie diety lekkostrawnej wiąże się m.in. z wyeliminowaniem ciężkostrawnych produktów i dań, które długo zalegają w żołądku – m.in. obfitujących w tłuszcz, błonnik pokarmowy i związki gazotwórcze, a także tych podrażniających układ trawienia, takich jak ocet czy ostre przyprawy.

Skład podstawowej diety lekkostrawnej powinien być dobrany w taki sposób, by w przypadku osoby dorosłej dostarczała:

ok. 12 proc. energii z białka – ok. 1 g/kg należnej masy ciała lub ok. 65-90 g dziennie,
maks. 30 proc. energii z tłuszczów dobrej jakości, pochodzących z roślin
50-65 proc. energii z węglowodanów,
20-25 g błonnika dziennie, szczególnie tego rozpuszczalnego w wodzie.
Podane ilości poszczególnych składników mogą się różnić w zależności od schorzenia, którego leczeniu towarzyszy dieta. W diecie lekkostrawnej ograniczeniu podlega m.in. zawartość błonnika, tłuszczu, sodu, związków pobudzających wydzielanie soku żołądkowego czy energii[. W każdym przypadku indywidualną dietę ustala lekarz.

Kiedy stosuje się dietę lekkostrawna? Wskazania przy chorobach
Jadłospis diety lekkostrawnej występuje w różnych wersjach, zależnych od ich przeznaczenia, np.:

dieta lekkostrawna podstawowa – m.in. w niestrawności, chorobach czynnościowych przewodu pokarmowego (m.in. zespole jelita drażliwego), chorobach infekcyjnych z gorączką (m.in. koronawirusem SARS-CoV-2, czyli COVID-19, czy powodującym grypę żołądkową rotawirusem), a także przy unieruchomieniu;
dieta lekkostrawna z ograniczeniem tłuszczu i błonnika – m.in. w chorobach dróg żółciowych i trzustki;
dieta lekkostrawna bogatobiałkowa – m.in. w chorobach wątroby, stanach pooperacyjnych, nadczynności tarczycy, chemioterapii;
dieta lekkostrawna bogatobiałkowa z ograniczeniem tłuszczu – m.in. przy stłuszczeniu wątroby czy po resekcji żołądka;
dieta lekkostrawna bogatobiałkowa z ograniczeniem tłuszczu i błonnika – m.in. w zespołach upośledzonego trawienia i wchłaniania;
dieta lekkostrawna niskobiałkowa – m.in. w chorobach wątroby i nerek przebiegających z ich niewydolnością;
dieta lekkostrawna z ograniczeniem substancji pobudzających wydzielanie soku żołądkowego – m.in. w chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy, nieżyty żołądka i jelit, przepuklinie rozworu przełykowego;
dieta lekkostrawna o zmienionej konsystencji: papkowata – m.in. w chorobach jamy ustnej i przełyku, przy utrudnionym gryzieniu i przełykaniu, po niektórych zabiegach chirurgicznych i chorobach przebiegających z gorączką (według zaleceń lekarza).
Lekkostrawne śniadanie, obiad i kolacja
Jadłospis diety łatwostrawnej należy układać z uwzględnieniem zaleceń dotyczących sposobu przygotowania posiłków.

Dania zalecane na diecie łatwostrawnej:

Potrawy z mąki i kasz:

dozwolone kasze gotowane na sypko i rozklejane,
pierogi leniwe,
lane kluski
budynie z dodatkiem dozwolonych owoców,
budynie z dodatkiem mięsa i dozwolonych warzyw.
Jajka:

jajka na miękko,
jajecznica na parze,
jaja sadzone na parze,
jaja w koszulkach.
Zupy:

zupy mleczne,
krupniki,
zupy owocowe,
czyste zupy jarzynowe
czyste zupy na nietłustych wywarach mięsnych i kostnych,
zupy jw. zagęszczane mąką z mlekiem lub śmietaną.
Potrawy z mięsa i ryb:

dania gotowane,
dania duszone,
dania pieczone we własnej wilgoci,
potrawki,
pulpety,
budynie.
Warzywa:

gotowane w wodzie lub na parze z dodatkiem świeżego masła,
duszone,
pieczone we własnej wilgoci.
Ziemniaki:

ziemniaki gotowane,
purée z ziemniaków.
Sosy:

sos koperkowy,
sos majerankowy,
sos potrawkowy,
inne sosy o łagodnym smaku ze śmietanką, masłem lub żółtkiem albo podprawiane zawiesiną mąki i mleka.
Desery:

kompoty,
kisiele,
galaretki,
musy,
kremy z mleka,
budynie,
biszkopty,
ciasta drożdżowe.
Napoje:

herbata,
kawa zbożowa,
mleko,
soki i napoje z dozwolonych owoców i warzyw.
Dania ograniczane na diecie łatwostrawnej:

Potrawy z mąki i kasz:

zacierki,
kluski kładzione.
Zupy:

ogórkowa z ogórków bez skórek.
Desery:

kruche serniki,
ciasta piaskowe.
Napoje:

słabe kakao.
Dania niewskazane na diecie łatwostrawnej:

Potrawy z mąki i kasz:

smażone, np. placki,
kluski francuskie,
kotlety z kaszy.
Jaja:

smażone sadzone,
smażona jajecznica,
jaja na bekonie, boczku itp.
Zupy:

kapuśniak,
grochówka,
zupy na zasmażce,
zupy w proszku.
Potrawy mięsne i rybne:

smażone,
duszone,
pieczone w tradycyjny sposób.
Warzywa:

zasmażane,
konserwowane octem.
Ziemniaki:

ziemniaki smażone,
placki ziemniaczane,
frytki,
czipsy.
Sosy:

ostre,
na zasmażce,
na tłustym wywarze mięsnym lub kostnym.
Desery:

pączki,
ciastka z kremem,
faworki,
ciastka francuskie,
ciastka kruche,
torty.
Napoje:

alkoholowe,
mocne kakao,
czekolada do picia.


Jak jeść na diecie łatwostrawnej?
Na diecie lekkostrawnej ważny jest nie tylko wybór odpowiednich produktów, a unikanie innych, ale także sposób spożywania posiłków:

codzienną rację pokarmową należy rozłożyć między 5-6 posiłków,
posiłki powinny być małe objętościowo,
jeść należy regularnie co 2-3 godziny,
pierwszy posiłek powinno się zjeść w ciągu 1 godziny od przebudzenia,
ostatni posiłek można zjeść nie później niż na 2-3 godziny przed snem,
na ostatni posiłek nie należy jeść owoców ani słodyczy,
trzeba dokładnie przeżuwać każdy kęs jedzenia,
posiłki powinny być przygotowane i zjedzone tego samego dnia,
nie należy pić w trakcie jedzenia ani bezpośrednio po nim,
między posiłkami można pić tylko wodę mineralną lub inne obojętne napoje, np. słabą herbatę bez cukru,
trzeba wypijać co najmniej 1,5 litra płynów dziennie,
tłuszcz w postaci dobrej jakości oleju można dodawać do gotowych potraw, ale nie podczas ich przygotowania,
dozwolone warzywa należy jeść w co najmniej 3-4 posiłkach dziennie,
należy spożywać 2-3 porcje bezcukrowego nabiału dziennie,
zalecane spożycie ryb to 3 porcje tygodniowo,
nie powinno się jeść więcej niż 1-2 małe porcje słodyczy w tygodniu,
należy ograniczyć sól,
trzeba unikać wykluczonych produktów, m.in. ostrych przypraw, tłustego mięsa i wędlin oraz alkoholu.
Dieta lekkostrawna – jadłospis przy różnych problemach zdrowotnych
Posiłki różnych odmian diety lekkostrawnej bazują na podobnych produktach, ale w zależności od stanu pacjenta mogą wymagać modyfikacji pod kątem ilości konkretnych składników.

Dieta lekkostrawna podstawowa:

Śniadanie: kawa zbożowa z mlekiem 2 proc. tł., bułka pszenna z masłem, chudy twaróg, polędwica z indyka, pomidor bez skórki.
Drugie śniadanie: chleb pszenny, pasta z mięsa drobiowego i warzyw, koktajl z malinami bez pestek.
Obiad: rosół warzywny z kaszą manną, klopsiki cielęce w sosie cytrynowym, purée z ziemniaków, gotowana marchewka z selerem, kompot z jabłek.
Podwieczorek: kisiel mleczny z sokiem owocowym, biszkopt.
Kolacja: pierogi leniwe z masłem, mus morelowy, herbata z cukrem i cytryną.
Dieta lekkostrawna z ograniczeniem tłuszczu:

Śniadanie: kawa zbożowa z mlekiem 1,5 proc. tł., bułka pszenna z masłem, polędwica z indyka, pomidor bez skórki.
Drugie śniadanie: bułka pszenna, chudy serek homogenizowany, pieczone jabłko, słaba herbata.
Obiad: zupa krem z selera z grzankami, klopsiki cielęce z białkiem jaja w sosie koperkowym, purée z ziemniaków, duszona marchewka, kompot z jabłek.
Podwieczorek: jogurt naturalny 0,5 proc. tł. z bananem i morelą,
Kolacja: ryż z duszonym indykiem i dozwolonymi warzywami, herbatka owocowa.

Dieta lekkostrawna bogatobiałkowa:

Śniadanie: zupa mleczna, bułka pszenna z masłem, polędwica drobiowa, słaba herbata.
Drugie śniadanie: chleb pszenny z masłem, pasta z sera twarogowego, chudej ryby i koperku, napój owocowy.
Obiad: krupnik, potrawka cielęca, purée z ziemniaków z mlekiem i koperkiem, zielona sałata z sosem jogurtowym, kisiel mleczny, herbata z cukrem.
Podwieczorek: serek homogenizowany z bananem i jabłkiem,
Kolacja: risotto z mięsem drobiowym i dozwolonymi warzywami, herbata z mlekiem.
Dieta lekkostrawna z ograniczeniem związków pobudzających wydzielanie soku żołądkowego:

Śniadanie: kawa zbożowa z mlekiem 2 proc. tł., czerstwe pieczywo pszenne z masłem, pasta z mięsa cielęcego i warzyw, słaba herbata z cukrem.
Drugie śniadanie: czerstwa bułka z masłem, twarożek ze śmietanką, napój owocowy.
Obiad: zupa krem jarzynowa z grzankami, klopsiki drobiowe w sosie beszamelowym, purée z ziemniaków, szpinak, kompot z jabłek.
Podwieczorek: jogurt naturalny z musem morelowym,
Kolacja: makaron nitki z jabłkiem i masłem, herbata z mlekiem 2 proc. tł.
Dieta lekkostrawna papkowata (o zmienionej konsystencji):

Śniadanie: kawa zbożowa z mlekiem, pieczywo pszenne namoczone w mleku, zmiksowana pasta z szynki i masła.
Drugie śniadanie: bułka pszenna namoczona w mleku, jajko ugotowane na miękko, napój owocowy.
Obiad: zupa krem jarzynowa z marchewki, pietruszki, selera i ziemniaków, budyń z mięsa cielęcego z sosem pomidorowym, papka z ziemniaków z mlekiem, herbata z cukrem.
Podwieczorek: koktajl z przetartymi owocami,
Kolacja: papka z ryżu, twarogu i jabłka, herbata z mlekiem.
Lekkostrawne jedzenie dzięki ziołom i przyprawom
Strawność posiłków w mniej restrykcyjnych wersjach diety lekkostrawnej (i na co dzień) można zwiększyć poprzez dodatek do potraw ziół i przypraw korzennych, które pomagają też ograniczyć m.in. efekty uboczne spożycia niektórych produktów, takie jak wzdęcia. Zawarte w nich olejki eteryczne powodują rozkurczenie mięśni gładkich przewodu pokarmowego, poprawiają perystaltykę jelit, wydzielanie soku żołądkowego i żółci, wywierają efekt wiatropędny. Mają też działanie antybakteryjne, przeciwgrzybicze oraz przeciwzapalne, a mięta wykazuje również właściwości przeciwbólowe.

Świeże i suszone zioła polecane w ramach diety lekkostrawnej podstawowej to zwłaszcza:

bazylia pospolita,
czarnuszka siewna,
cząber ogrodowy,
bylica estragon,
gorczyca biała,
hyzop lekarski,
jałowiec pospolity,
kminek zwyczajny,
kolendra siewna,
koper ogrodowy,
lubczyk ogrodowy,
majeranek ogrodowy,
melisa lekarska,
mięta pieprzowa,
pietruszka zwyczajna,
szałwia lekarska,
trybula ogrodowa,
tymianek właściwy.
W trawieniu posiłków pomagają również przyprawy korzenne, a zwłaszcza:

anyż gwiazdkowaty,
gałka muszkatołowa,
goździki,
imbir,
kurkuma,
papryka,
pieprz czarny,
ziele angielskie,
wanilia.