Choroby atakują. Chikungunya, gorączka Zachodniego Nilu i denga. Jeden wspólny mianownik
Autor: Przemysław Średziński 

20250820 AD.

Wirus Zachodniego Nilu we Włoszech, chikungunya w Chinach, denga we Francji. Tego lata choroby przenoszone przez komary dają się we znaki.

Choroby przenoszone przez komary
Kraje europejskie, zwłaszcza na południu, zmagają się tego lata z licznymi ogniskami chorób przenoszonych przez komary. Z kolei w Chinach obserwuje się alarmujący wzrost liczby zachorowań na gorączkę chikungunya - zwłaszcza w prowincji Guangdong. Niedawno lokalne władze informowały o ponad 7 tysięcy przypadków zakażeń. Większość wystąpiła w mieście Foshan w ciągu ostatnich tygodni.

Zmiany klimatu
Politico podkreśla, że chociaż choroby te nie są nowe, ich obecność w Europie się nasila, ponieważ zmiany klimatu sprawiają, że warunki środowiskowe stają się bardziej sprzyjające dla niektórych gatunków komarów. Wirus Zachodniego Nilu jest endemiczny dla Europy, co oznacza, że występuje na całym kontynencie przez cały rok. Jak czytamy, jest przenoszony przez komara domowego Culex pipiens (pochodzącego z Europy), który przenosi go z zakażonych ptaków na ludzi i niektóre zwierzęta. "U 80 proc. ludzi choroba przebiega bezobjawowo, ale może prowadzić do gorączki, a w ciężkich przypadkach do chorób neurologicznych i być śmiertelna" - pisze Politico.

Gorączka Zachodniego Nilu także w Polsce
Do tej pory w 2025 roku pięć krajów w Europie zgłosiło przypadki wirusa Zachodniego Nilu u ludzi: Bułgaria, Francja, Grecja, Włochy i Rumunia. W ciągu ostatnich kilku tygodni szczególnie wzrosła liczba zachorowań we Włoszech - do 5 sierpnia potwierdzono 145 przypadków, w tym 12 zgonów. Chociaż wirus jest obecny w Europie od lat 60. XX wieku, w ostatnich latach odnotowano wzrost liczby zgłaszanych przypadków. "Zbiegło się to z rozprzestrzenianiem się wirusa na północ - z dominującego w południowej Europie wirusa, który obecnie pojawia się w Niemczech, Polsce, Wielkiej Brytanii, a nawet w niektórych krajach bałtyckich" - podkreśla Politico. - Liczba zachorowań będzie wzrastać w kolejnych krajach północnych - mówi Tamas Bakonyi z Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC).

Wirus Chikungunya w Chinach. Kilka tysięcy ludzi zakażonych. 'Jak podczas COVID-19'

Denga i chikungunya w Europie
Denga i chikungunya nie są endemiczne dla Europy, ponieważ obecnie pojawiają się tylko latem. Wirusy te są przenoszone przez zakażone Aedes albopictus, czyli azjatyckie komary tygrysie, gatunek inwazyjny w Europie. Denga może powodować objawy grypopodobne, takie jak gorączka, ból głowy, nudności oraz bóle stawów i mięśni. W ciężkich przypadkach może powodować krwawienie z dziąseł, ból brzucha, a nawet śmierć. Ryzyko wystąpienia ciężkiej postaci dengi, w tym krwotocznej, jest wyższe u osób zakażonych więcej niż raz. Objawy chikungunya są podobne do dengi i obejmują wysoką gorączkę, ból głowy, nudności, wysypkę oraz bóle mięśni i stawów. Większość osób zdrowieje, chociaż u 30-40 proc. chorych rozwija się przewlekłe zapalenie stawów. Jest to szczególnie niebezpieczne dla osób starszych, kobiet w ciąży i dzieci. Większość przypadków zachorowań na dengę i chikungunya zgłaszanych w Europie pochodzi od osób powracających z rejonów, w których trwają epidemie.

Zobacz także: Zmiany klimatyczne sprzyjają komarom tygrysim. Więcej w tekście pt. "Komary tygrysie już tu są. Europa narażona na groźne choroby".

Źródło: Politico


http://www.e-manus.pl/

https://pl.wikipedia.org/wiki/Komar_tygrysi

Komar tygrysi (Aedes albopictus)[2] – inwazyjny, szybko rozprzestrzeniający się gatunek owada z rodziny komarowatych (Culicidae), jeden z najbardziej rozpowszechnionych i najliczniej występujących komarów na całym obszarze Azji Południowo-Wschodniej, a jednocześnie najważniejszy z punktu widzenia mikrobiologii lekarskiej wektor, czyli gatunek roznoszący arbowirusy. Został zawleczony przez ludzi na inne kontynenty zagrażając ludziom takimi chorobami, jak chikungunya, denga, żółta febra, gorączka Zachodniego Nilu i japońskie zapalenie mózgu. W 1975 pojawił się na południu Europy i systematycznie przesuwa się na północ i zachód, zasiedlając kolejne kraje; w 2011 roku został stwierdzony w Bułgarii, a w 2024 we wschodniej Ukrainie[3].

Ogólna charakterystyka
Z uwagi na swoje pochodzenie nazywany jest komarem azjatyckim, a powszechnie stosowana nazwa komar tygrysi nawiązuje do srebrnobiałych pasków na tle czarnego ciała. W zależności od warunków środowiska osiąga od 2 do 10 mm długości. Jest agresywnym i niewybrednym, aktywnym w ciągu dnia, krwiopijcą. Największą aktywność wykazuje wczesnym rankiem i późnym popołudniem. Atakuje ludzi, zwierzęta gospodarskie i dzikie, w tym ssaki, płazy, gady i ptaki. Samica komara przekłuwa skórę ofiary długą trąbką ssącą (proboscis) i żywi się krwią. Samce mają podobną do samic budowę, ale osiągają mniejsze o około 20% rozmiary. Różnią się budową aparatu gębowego – samce są przystosowane do pobierania pokarmu roślinnego.


Samica wkłuwająca się w skórę
Samica składa na powierzchni wody pojedyncze, owalne jaja o długości około 0,5 mm, odporne na wysychanie. Pomimo ubytków wody, a nawet przesuszenia jaj (dehydracji) przez okres do 1 roku, zachowują one zdolność do dalszego rozwoju krótko po ponownym zanurzeniu w wodzie. W klimacie umiarkowanym jaja komara zimują. Rozwój larw jest zależny od temperatury, zwykle trwa od 5 do 10 dni, a w stanie poczwarki pozostaje jeszcze przez 2 dni. Larwy żywią się rozdrobnioną w wodzie materią organiczną.


Wysuszone jaja Ae. albopictus – wkrótce po zanurzeniu w wodzie zamienią się w larwy
Występowanie i biotop
Naturalny zasięg występowania tego gatunku obejmuje Azję Południowo-Wschodnią oraz wyspy Oceanu Indyjskiego i Spokojnego – od Madagaskaru po Japonię. Został rozprowadzony przez człowieka poprzez transportowanie mokrych roślin oraz przechowywanych na powietrzu zużytych opon i zbiorników, w których zmagazynowała się woda[4]. W takich miejscach komary znajdują sprzyjające warunki do rozrodu – składają jaja na powierzchni wody, a larwy rozwijają się w środowisku wodnym. Zawleczono go w ten sposób do Afryki, Ameryki, Australii i Europy. Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób przewiduje, że w Europie – przy warunkach pogodowych sprzyjających rozwojowi owada – azjatycki komar może dotrzeć nawet do południowych skrajów Skandynawii[5]. W 2008 roku odnotowano jego występowanie w 28 krajach świata, poza jego naturalnym zasięgiem[4].

W Europie pojawił się w 1975. Stabilne populacje potwierdzono w Albanii (1975), Włoszech (1990), Francji (1998), Belgii (2000), Grecji (2000–2001), Czarnogórze (2001), Hiszpanii (2003), Szwajcarii (2003), Chorwacji (2004), Holandii (2005), Słowenii (2005), Bośni i Hercegowinie (2005) i Monako (2006). W 2007 został zaobserwowany w Niemczech, ale nie potwierdzono jego aklimatyzacji w tym kraju[5]. 10 października 2024 Ruslan I. Mishustin, biolog z Chersońskiego Uniwersytetu Państwowrgo dokonał obserwacji osobnika w zachodniej Ukrainie, przy granicy ze Słowacją (Użhorod)[3].

Aedes albopictus jest związany z wilgotnymi, zadrzewionymi lub zakrzewionymi terenami. Przebywa głównie wśród krzewów, blisko ziemi. Na miejsca rozrodu w warunkach naturalnych wybiera małe zbiorniki wodne gęsto osłonięte roślinnością. Posiada duże zdolności przystosowawcze i łatwo się aklimatyzuje w warunkach tworzonych przez człowieka. Może rozmnażać się praktycznie w każdym zbiorniku z wodą – w cmentarnych pojemnikach na kwiaty, poidłach dla ptaków, porzuconych zbiornikach i innych przedmiotach długo magazynujących wodę stojącą[4].

Taksonomia

Oryginał opisu gatunku
Gatunek został opisany naukowo przez F. A. Skuse’a w 1895 roku pod nazwą Culex albopictus[6]. W 1920 roku F. W. Edwards przeniósł ten gatunek do rodzaju Aedes[7] Osobnik typowy, na podstawie którego opisano gatunek, został złożony w Australian Museum, ale z czasem prawdopodobnie zaginął. Wobec braku wzorca w 1968 Yiau-Min Huang opisał neotyp[8].

Blisko spokrewnionym gatunkiem jest Aedes aegypti – również wektor wielu chorób.

Zagrożenia i przeciwdziałanie
Aedes albopictus jest wektorem ponad 20 arbowirusów, w tym wywołujących groźne choroby pochodzenia tropikalnego, takie jak chikungunya[2] (CHIK), denga[9], wschodnie, zachodnie i wenezuelskie końskie zapalenie mózgu (EEE, WEE i VEE)[10], żółta febra[11], gorączka Zachodniego Nilu i japońskie zapalenie mózgu[12]. Z tego powodu podejmowane są działania monitorujące i prewencyjne. Obszary, na których stwierdzono pojawienie się jaj są spryskiwane permetryną, diflubenzuronem lub biopreparatami zawierającymi pałeczki Bacillus thuringiensis[4]. Prowadzone są poszukiwania biologicznych metod walki z owadem[4]. W Stanach Zjednoczonych zaobserwowano, że znaczny wpływ na ograniczenie populacji komara azjatyckiego ma rodzimy gatunek Corethrella appendiculata z grupy muchówek długoczułkich (Nematocera)[13]. W Chinach odnotowano skuteczność wypuszczania do środowiska samców komara tygrysiego zainfekowanych bakterią Wolbachia, przez co nie dają potomstwa z występującymi w naturze samicami[14][15].